01 — Çerçeve
Benzerlik üç şeyden gelebilir
Ve bunlar farklı şeyler öngörür — yani birbirinden ayrılabilirler. Bu yazının bütün meselesi o ayrımı yapabilmek.
Bağımsız icat
Aynı zihin, aynı dünya. İnsanlar her yerde ölümü, mevsimleri, fırtınayı, yılanı gördü ve benzer hikâyeler kurdu. Temas gerekmez.
Temas
Hikâye gerçekten yolculuk etti — tüccarla, göçle, misyonerle, komşuyla. Anlatılar en az mal kadar hareketlidir.
Ortak köken
Anlatı, halklar ayrılmadan önce vardı ve her biri yanında götürdü. Dil ailelerinin yaptığının aynısı.
Ayrımı yapan şey şu: iki halk ayrıldıktan sonra hiç temas etmediyse ve ikisinde de aynı tuhaf ayrıntı varsa, ikinci açıklama düşer. Geriye ilk ve üçüncü kalır — ve onları ayıran şey ayrıntının ne kadar keyfî olduğudur. Fırtına ile yılan keyfî değil; yedi yıldıza ayı demek keyfî.
02 — Kalibrasyon
Cevabını bildiğimiz bir vaka
Bir yöntemi denemeden önce, sonucu bağımsız olarak bilinen bir örnekte sınamak gerekir. Elimizde tam olarak öyle bir örnek var.
Fırtına tanrısı yılanı öldürür — ve dilbilim bize akrabalığı zaten söylüyor
Bu üç gelenek arasındaki akrabalığı mitolojiden bağımsız olarak biliyoruz: Sanskritçe, Yunanca ve Eski İskandinavca aynı dil ailesindendir ve bu, karşılaştırmalı dilbilimin en sağlam sonuçlarından biridir. Ses değişimleri düzenli, akrabalık kanıtlanmış.
Yani burada mitolojik benzerlik ortak kökenle açıklanıyor — ve bu sonucu başka bir disipline dayanarak doğrulayabiliyoruz. Kalibrasyon vakası budur: yöntemin doğru cevabı verdiğini gördüğümüz yer.
Ama hemen bir uyarı: aynı motif Japon geleneğinde de var — fırtına tanrısı Susanoo, sekiz başlı yılan Yamata no Oroçi'yi öldürür. Japonca bu dil ailesinden değil. Demek ki motifin kendisi ortak kökene kanıt değil: fırtına da yılan da her yerde vardır ve bağımsız icat için fazlasıyla makul adaydır.
Kalibrasyonun asıl dersi: bir motifin varlığı bir şey söylemez. Söyleyen şey dağılımıdır — nerede var, nerede yok, ve bu desen nüfus tarihine mi yoksa coğrafyaya mı uyuyor. Bu yüzden bu yazının merkezinde tek tek hikâyeler değil, bir dağılım tablosu var.
03 — Alet
Mitler nasıl sayılır — ve nerede tıkanır
Son yıllarda mitolojiye evrimsel biyolojinin ağaç kurma yöntemleri uygulanıyor. Alet gerçek. Sınırları da gerçek.
Hikâyeyi parçalarına ayırmak
- Motif indeksi: 20. yüzyılda folklor, anlatıları numaralandırılmış en küçük birimlere ayıran devasa kataloglar üretti. Bir hikâye artık bir özellikler listesi.
- Masal tipleri: Uluslararası tip kataloglarında her anlatı bir numara alır — mağarada kapana kısılan adam anlatısı ATU 1137'dir.
- Ağaç kurma: Her versiyon, motiflerin var/yok olduğu bir ikili matrise çevrilir; sonra genetikte tür ağacı kurmak için kullanılan algoritmalar çalıştırılır.
- Uygulanan iki örnek: Gökteki Av için 47 versiyon ve 93 özellik; Polyphemus anlatısı için 44 versiyon ve 98 özellik.
Folklorcuların itirazları
- Örneklem küçük ve delik deşik. Versiyonlar coğrafi olarak dağınık; ağaçları bilinen göç yollarıyla eşleştirmek güvenilir değil.
- Alternatifler dışlanmıyor. Bağımsız gelişim, sömürgecilik, misyoner faaliyeti ve komşular arası yayılma — hepsi aynı deseni üretebilir.
- Birimler yapay. Anlatı gelenekleri akışkandır; "uluslararası masal tipi" denen şeyin kendisi modern bir kurgudur, doğal bir birim değil.
- Sınanamıyor. Sonuçları karşılaştırabileceğimiz bağımsız olarak bilinen bir cevap yok; modelin verdiği ağaç doğrudan doğru kabul ediliyor.
Bu, "yöntem işe yaramaz" demek değil. Bu, yöntemin şu an nerede olduğunu söylemek: umut verici, yeni, ve henüz kalibre edilmemiş. Biyolojide filogenetik, cevabı bilinen vakalarda sınandığı için güvenilir hâle geldi. Mitolojide o sınama aşaması henüz yapılmadı. Bu yüzden bu yazı çıkan ağaçları sonuç değil, hipotez olarak kaydediyor.
04 — Vaka
Gökteki av: en güçlü ve en kırılgan örnek
Büyük Ayı takımyıldızının avlanan bir hayvan olarak görülmesi hem Kuzey Avrasya'da hem Kuzey Amerika'da bulunuyor. Bazı Kuzey Amerika anlatılarında ayı sonbaharda yaralanır ve kanı yaprakları kızartır — mevsimle bağlı, ayrıntılı bir versiyon.
Bu iki bölgenin halkları en az on beş bin yıl önce ayrıldı. Aradaki kara köprüsü sular altında. Sonraki temas seçeneği fiilen kapalı.
Ayrıntı keyfî. O yedi yıldız bir ayıya benzemez — kepçeye, arabaya, pulluğa benzer ve nitekim başka gelenekler tam da bunları görmüştür. Keyfî bir seçimin iki yerde bağımsız olarak tekrar etmesi, fırtına-yılan eşleşmesinden çok daha az beklenir.
Yunan geleneğinde de takımyıldız bir ayıdır — ve Yunan anlatısı bunu açıklamakta zorlanır: ayıya dönüştürülme hikâyesi, adı zaten var olan bir takımyıldıza sonradan getirilmiş bir gerekçe gibi durur.
Dağılım sürekli değil. Çin'de kepçe, Hindistan'da yedi bilge, İskandinavya'da araba. Eğer motif ortak bir atadan geliyorsa, bu geleneklerin hepsinde kaybolmuş olması gerekir — mümkün, ama test edilemeyen bir varsayım.
Ve delik deşik dağılım iki şeyin ikisine birden benziyor: derin ortak kökenden kalma bir kalıntı desenine, ya da yeterince örneklenmemiş bir haritaya. Elimizdeki veriyle bu ikisi ayrılamıyor.
Ayrıca 16.-19. yüzyıl teması kolayca hafife alınıyor: derlemelerin çoğu misyonerler ve etnograflar aracılığıyla yapıldı ve Avrupa anlatılarının yerel geleneklere sızma ihtimali her vakada ayrıca elenmeli.
05 — Dağılım
Yedi gelenek, beş motif
Önemli olan hangi kutunun dolu olduğu değil — desenin neye benzediği.
| Motif | Hint | Çin | Yunan | Japon | K. Amerika | İskandinav | İnuit | En iyi açıklama |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Sudan yaratılışDünya ilksel suyla başlar | ● | ● | ● | ● | ● | ◐ | ● | Bağımsız icat. Neredeyse evrensel ve fazlasıyla genel — bu kadar yaygın bir motif hiçbir şeyi ayırt etmez. |
| Fırtına tanrısı yılanı öldürürIndra, Zeus, Thor, Susanoo | ● | ◐ | ● | ● | ◐ | ● | ? | Karışık. Üç gelenekte ortak köken (dilbilim doğruluyor), Japon geleneğinde değil — demek ki motif tek başına akrabalık kanıtı değil. |
| Dalgıç yaratılışBir hayvan dibe dalıp çamur çıkarır | ◐ | ◐ | ○ | ◐ | ● | ○ | ◐ | Ortak köken adayı. Yoğunlaştığı yer Kuzey Avrasya ve Kuzey Amerika — tam da Bering geçişiyle bağlantılı hat. Kuvvetli ama tartışmalı. |
| Gökteki avBüyük Ayı avlanan hayvan olarak | ○ | ○ | ● | ○ | ● | ○ | ◐ | Açık uçlu. Ayrıntı keyfî olduğu için güçlü; dağılım delik deşik olduğu için kırılgan. Bu yazının asıl vakası. |
| Dünya ağacıKozmosu bağlayan eksen | ● | ● | ◐ | ◐ | ◐ | ● | ○ | Çevre belirliyor. Boşluğun sebebi kültürel uzaklık değil: İnuit'in yaşadığı bölgede ağaç yok. |
Tablonun en öğretici satırı en alttaki. İnuit geleneğinde dünya ağacı yok — ve sebebi ağaç sınırının kuzeyinde yaşamak. Bir motifin yokluğu her zaman kültürel mesafeyi göstermez; bazen sadece o şeyin orada bulunmadığını gösterir. Evrensellik iddiaları en çok burada tökezliyor: karşılaştırma yapılan geleneklerin aynı malzemeye sahip olmadığını hesaba katmıyorlar.
06 — Uyarı
Yukarıdaki tablo bir kategori hatası içeriyor
Ve bunu saklamak yerine söylemek gerekiyor: "Kızılderili mitolojisi" diye tek bir şey yoktur. İki kıtaya yayılmış, birbirinden dil ailesi düzeyinde ayrı yüzlerce ayrı gelenek vardır. Aynı şey "Eskimo" için de geçerli — İnuit ve Yupik gelenekleri ayrıdır ve kendi içlerinde de bölgeseldir.
"Yunan mitolojisi" ile "Kızılderili mitolojisi"ni tablonun aynı sütun düzeyine koymak, bir şehri bir kıtayla karşılaştırmaktır. Popüler karşılaştırmalı mitoloji bu hatayı sürekli yapar ve hata tek yönde çalışır: çeşitliliği tek bir kutuya sıkıştırdığınızda, o kutuda "her şey" bulunur ve her benzerlik doğrulanmış görünür.
Yukarıdaki tablo bu yüzden bir kaba taramadır, bir kanıt değil. Ciddi bir çalışma sütunları tek tek geleneklere böler — ve o zaman kutuların çoğu boş ya da "veri yetersiz" çıkar.
07 — Maksimal iddia
"Hepsinin tek bir atası var" tezi
Bu alanın en iddialı önerisi, dünya mitolojilerini iki büyük aileye ayırıp birinin kökenini 40.000 yıl öncesine koyar. Ciddiye alınmayı hak ediyor — ve ciddi itirazlar alıyor.
Avrasya ve Amerika mitolojileri, yaratılıştan yıkıma uzanan tutarlı bir hikâye çizgisi paylaşır ve tek bir atadan gelir; Sahra altı Afrika, Avustralya ve Yeni Gine gelenekleri ise böyle bir çizgi taşımaz ve ayrı bir gruptur.
İtirazlar kimden: aşağıdakiler alan içinden gelen imzalı bir değerlendirmedir — Tok Thompson (University of Southern California), Journal of Folklore Research Reviews, 5 Aralık 2013. Anonim bir hoşnutsuzluk değil, adı ve adresi olan bir eleştiri; okuyup kendiniz tartabilirsiniz.
Ölçüt tutarsız uygulanıyor. Bir gelenek yazarın öyle dediği için birinci gruba konuyor; aynı boşluklar öteki grupta görüldüğünde farklı yorumlanıyor.
İstisnalar tezi taşımıyor. "Şu grupta bulunmaz" denen motifler öteki grupta bulunabiliyor; istisna sayısı şemayı zayıflatacak kadar çok.
Kaynaklar eski. Kullanılan derlemelerin önemli bölümü güncelliğini yitirmiş.
Ve en ağır itiraz: ayrım, birinci grubu "yüksek kültür" ikinciyi "düşük kültür" konumuna yerleştiren bir hiyerarşi kuruyor. Bu, karşılaştırmalı mitolojinin 19. yüzyıldan miras aldığı bir sorun ve alan bu konuda haklı olarak tetikte.
Bu tezi veri tabanına azınlık görüşü olarak kaydediyoruz — çürütülmüş değil, ama uzlaşı da değil. Ve şu ayrımı korumak önemli: tek tek motiflerin derin ortak kökeni ayrı bir sorudur, bütün mitolojilerin tek bir soyağacına oturtulması ayrı. Birincisi test edilebilir bir hipotez; ikincisi şimdilik bir çerçeve önerisi.
08 — Sonuç
Ne söylenebilir
Bu yazının sonucu
Benzerlik gerçek; sebebi çoğu vakada henüz belirlenemiyor
Kesin olan: bu yedi gelenekte ortak motifler var ve bu bir yanılsama değil. Ama "hepsinde var" cümlesi tek başına hiçbir şey kanıtlamaz — sudan yaratılış her yerde var ve tam da bu yüzden hiçbir şeyi ayırt etmiyor.
Ayrımı yapan şey dağılımdır. Fırtına-yılan motifi hem akraba hem akraba olmayan geleneklerde var: ortak köken kanıtı değil. Dalgıç yaratılış ve gökteki av ise Kuzey Avrasya-Kuzey Amerika hattında yoğunlaşıyor — yani nüfus tarihine uyan bir desen. Bu, ilgi çekici bir hipotez; kanıtlanmış bir sonuç değil.
Yöntem hakkında dürüst hüküm: mitleri sayılabilir birimlere çevirip ağaç kurmak gerçek bir ilerlemedir ama henüz kalibre edilmemiştir — cevabı bağımsız olarak bilinen vakalarda sınanmadı. Bu yüzden çıkan ağaçlar sonuç değil, sınanacak öneri olarak kaydedilmelidir.
Ve bu yazının en somut kazanımı bir tabloda değil, bir boşlukta: İnuit geleneğinde dünya ağacı yok, çünkü orada ağaç yok. Karşılaştırmalı mitolojinin en sık unuttuğu şey, karşılaştırdığı halkların aynı dünyada yaşamadığıdır.
09 — Bitmemiş işler
Dürüstçe: bilmediklerimiz
Gökteki av gerçekten Bering öncesinden mi geliyor?
Bilinmiyor. Ayrıntının keyfîliği lehine, dağılımın delik deşikliği aleyhine çalışıyor. Mevcut örneklemle ayrılamıyor.
Sömürge dönemi teması ne kadar bulaştı?
Derlemelerin çoğu misyoner ve etnograf aracılığıyla yapıldı. Avrupa anlatılarının yerel geleneklere sızma ihtimali her vakada ayrıca elenmeli — çoğu çalışmada bu yapılmıyor.
Filogenetik yöntem güvenilir mi?
Henüz bilinmiyor — çünkü kalibre edilmedi. Cevabı bağımsız bilinen vakalarda sınanana kadar sonuçları hipotez sayılmalı.
Kaç gelenek gerçekten karşılaştırıldı?
"Kızılderili" ve "Eskimo" başlıkları yüzlerce ayrı geleneği tek kutuya sıkıştırıyor. Sütunlar tek tek geleneklere bölündüğünde kutuların çoğu boş ya da veri yetersiz çıkar.
Bu seri neden tufanı burada tekrar etmiyor?
Tufan anlatılarının dağılımı ve "hepsinde var mı" sorusu ayrı bir yazıda ele alındı. Buradaki soru farklı: benzerliğin sebebini ayırt edebilir miyiz.
Kanıt dosyası: Gökteki Ayı
Mitolojik benzerliğin üç olası kaynağı (bağımsız icat, temas, ortak köken) farklı dağılım desenleri öngörür ve bu yüzden birbirinden ayrılabilir.Yerleşik görüş
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: Yer tutucu iki gerçek künyeyle değiştirildi (Tehrani & d'Huy 2016, Tehrani 2023 - ikisi de DOI ile doğrulandı).
Sınıflandırma güveni: yüksek
Kanıt
Bağımsız icat öngörüsü: benzerlik sığ olur (aynı tema, farklı ayrıntı) ve dağılım çevreyle ilişkilidir.
Temas öngörüsü: benzerlik derin olur (aynı tuhaf ayrıntı) ve dağılım ticaret yolları ile komşuluk hatlarını izler.
Ortak köken öngörüsü: benzerlik derin olur ve dağılım nüfus tarihini izler - sonradan temas etmemiş halklarda bile.
The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives, Soyağacı modelleri (doğrudan)
Ayırt edici test: iki halk ayrıldıktan sonra hiç temas etmediyse ve ikisinde de aynı KEYFÎ ayrıntı varsa, temas açıklaması düşer.
Karşı kanıt
Üç açıklama pratikte iç içe geçer; bir motifin bir bölgede ortak kökenden, başka bir bölgede temastan gelmesi mümkündür.
The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives, Model sınırları (karşı kanıt)
'Keyfî ayrıntı' ölçütü niceliksel değildir; neyin keyfî sayılacağı yorumcuya bağlıdır.
Kaynaklar
- Phylogenetics Meets Folklore: Bioinformatics Approaches to the Study of International Folktales
Yöntemin kendi sunumu. Bu dosyada hem yöntemin tarifi hem de sınırlarının kaynağı olarak kullanılıyor.
- The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives
Alanın güncel değerlendirmesi; aktarım, örneklem ve kategori sorunları için dayanak.
Fırtına tanrısının yılanı öldürmesi motifi, Hint-Avrupa geleneklerinde ortak kökenden gelir; ama motifin varlığı tek başına akrabalık kanıtı değildir.Yerleşik görüş
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: West 2007 eklendi - motifin Hint-Avrupa rekonstrüksiyonunun standart dayanağı. Çin karşı örneğinin kaynaksız olduğu işaretlendi. Çin ejderhasının TERS değeri (yağmur getiren, iyicil figür) bu kayıtta ayrı bir kaynağa bağlanmadı; karşı örnek genel bilgi olarak alınmıştır.
Sınıflandırma güveni: yüksek
Kanıt
Indra-Vritra, Zeus-Typhon ve Thor-Jörmungandr aynı dil ailesinden üç gelenekte yer alır.
Indo-European Poetry and Myth, Fırtına tanrısı ve yılan bölümü (doğrudan)
Metnin kendisi: Indra, Vritra'yı öldürür.
Bu üç dilin akrabalığı karşılaştırmalı dilbilimin en sağlam sonuçlarından biridir - mitolojiden bağımsız bir doğrulama hattı.
Aynı motif Hint-Avrupa dışı bir gelenekte de var: Susanoo, sekiz başlı yılan Yamata no Oroçi'yi öldürür.
Kojiki (Susanoo - Yamata no Oroçi), Susanoo bölümü (karşı kanıt)
Karşı kanıt
Japon örneğinin kıta Asya'sı üzerinden temasla gelmiş olma ihtimali elenmiş değildir.
Indo-European Poetry and Myth, Yayılma tartışması (karşı kanıt)
Hint-Avrupa 'fırtına tanrısı yılanı öldürür' rekonstrüksiyonunun ayrıntıları da alanda tartışılır.
Indo-European Poetry and Myth, Rekonstrüksiyon tartışması (karşı kanıt)
Kaynaklar
- Rigveda I.32 (Indra-Vritra)
Birincil metnin kendisi: Indra Vritra'yı öldürür. Motifin VARLIĞININ kaynağı; akrabalığın kanıtı değil.
- Kojiki (Susanoo - Yamata no Oroçi)
Birincil metnin kendisi. Bu kayıtta KARŞI kanıt: aynı motif Hint-Avrupa dışı bir gelenekte de var, dolayısıyla motif tek başına ortak köken göstermiyor.
- Indo-European Poetry and Myth
Hint-Avrupa şiir ve mit rekonstrüksiyonunun standart eseri; fırtına-yılan motifinin karşılaştırmalı temeli.
Mitlere uygulanan filogenetik ağaç kurma yöntemleri, cevabı bağımsız olarak bilinen vakalarda henüz sınanmadığı için sonuçları hipotez düzeyindedir.Tartışmalı
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: d'Huy 2013 HAL çıpasıyla, Tehrani künyeleri DOI ile bağlandı. Kalibrasyon itirazı yöntemin kendi sunumuna bağlandı - itiraz dışarıdan değil, içeriden.
Sınıflandırma güveni: yüksek
Kanıt
Gökteki Av için 47 versiyon ve 93 özellik; Polyphemus anlatısı (ATU 1137) için 44 versiyon ve 98 özellik kodlandı.
Standart folklor motif indeksleri ve uluslararası masal tipi katalogları bu kodlamanın altyapısını sağlıyor.
Karşı kanıt
Örneklem küçük ve coğrafi olarak dağınık; ağaçları bilinen göç yollarıyla güvenilir biçimde eşleştirmek mümkün değil.
The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives, Örneklem sorunları (karşı kanıt)
Alternatif açıklamalar dışlanmıyor: bağımsız gelişim, sömürgecilik, misyoner faaliyeti ve komşular arası yayılma aynı deseni üretebilir.
The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives, Alternatif açıklamalar (karşı kanıt)
Anlatı gelenekleri akışkandır; 'uluslararası masal tipi' denen birimin kendisi modern bir kurgudur, doğal bir birim değil.
The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives, Birim sorunu (karşı kanıt)
Sonuçların karşılaştırılabileceği bağımsız olarak bilinen bir cevap yok - yöntem sınanamıyor.
Açık sorular
- Yöntem, cevabı dilbilimden bilinen Hint-Avrupa vakasında sınanırsa doğru ağacı verir mi? Bu test yapılmalı.
Kaynaklar
- A Cosmic Hunt in the Berber sky: a phylogenetic reconstruction of Palaeolithic mythology
Gökteki Av filogenetiğinin özgün sunumu. Dergi crossref'te yok; kalıcı çıpa olarak HAL kaydı kullanıldı.
- Phylogenetics Meets Folklore: Bioinformatics Approaches to the Study of International Folktales
Yöntemin kendi sunumu. Bu dosyada hem yöntemin tarifi hem de sınırlarının kaynağı olarak kullanılıyor.
- The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives
Alanın güncel değerlendirmesi; aktarım, örneklem ve kategori sorunları için dayanak.
Büyük Ayı takımyıldızının avlanan bir hayvan olarak görülmesi, Bering geçişinden önceki ortak bir mitolojik mirastan gelir.Bilinmiyor
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: d'Huy 2013 künyelendi ve Bering argümanının ona ait olduğu claim-origin ile işaretlendi.
Sınıflandırma güveni: orta
Kanıt
Ayrıntı KEYFÎ: o yedi yıldız bir ayıya benzemez; kepçeye, arabaya, pulluğa benzer ve başka gelenekler tam bunları görmüştür. Keyfî bir seçimin bağımsız olarak tekrar etmesi az beklenir.
Bazı Kuzey Amerika anlatılarında ayı sonbaharda yaralanır ve kanı yaprakları kızartır - mevsimle bağlı, ayrıntılı bir versiyon.
Yunan geleneğinde de takımyıldız bir ayıdır ve Yunan anlatısı bunu açıklamakta zorlanır: dönüşüm hikâyesi, zaten var olan bir ada sonradan getirilmiş bir gerekçe gibi durur.
Kuzey Avrasya ve Kuzey Amerika halkları en az 15.000 yıl önce ayrıldı; kara köprüsü sular altında, sonraki temas seçeneği fiilen kapalı.
Karşı kanıt
Dağılım sürekli değil: Çin, Hindistan ve İskandinavya'da ayı okuması yok. Ortak kökense bu geleneklerin hepsinde KAYBOLMUŞ olması gerekir - mümkün ama test edilemez.
The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives, Dağılım sorunu (karşı kanıt)
16.-19. yüzyıl teması hafife alınıyor: derlemelerin çoğu misyoner ve etnograflar aracılığıyla yapıldı; Avrupa anlatılarının sızma ihtimali her vakada ayrıca elenmeli.
The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives, Derleme koşulları (karşı kanıt)
Örneklem küçük; 47 versiyon iki kıtaya yayılmış yüzlerce geleneği temsil etmiyor.
Açık sorular
- Motif gerçekten Bering öncesinden mi geliyor? Mevcut örneklemle ayrılamıyor.
- Sömürge dönemi teması ne ölçüde bulaştı? Çoğu çalışmada bu eleme yapılmıyor.
Kaynaklar
- A Cosmic Hunt in the Berber sky: a phylogenetic reconstruction of Palaeolithic mythology
Gökteki Av filogenetiğinin özgün sunumu. Dergi crossref'te yok; kalıcı çıpa olarak HAL kaydı kullanıldı.
- The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives
Alanın güncel değerlendirmesi; aktarım, örneklem ve kategori sorunları için dayanak.
Dünya mitolojileri, biri yaratılıştan yıkıma uzanan tutarlı bir hikâye çizgisi taşıyan iki büyük aileye ayrılır ve birincisinin kökeni yaklaşık 40.000 yıl öncesine dayanır.Azınlık görüşü
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: Ölü kaynak canlı sürümüyle değiştirildi, yazar ve yıl eklendi, tier kitap değerlendirmesi olduğu için institutional'a düşürüldü. Tam metinler okunmadı. Bu kayıttaki itirazların ayrıntısı değerlendirmenin TAM METNİNDEN değil, kaydın önceki sürümünden devralınmıştır. Künye ve yazar doğrulandı; itirazların metindeki tam ifadesi doğrulanmadı.
Sınıflandırma güveni: orta
Kanıt
Tez, Avrasya ve Amerika mitolojilerinin yaratılıştan yıkıma uzanan tutarlı bir hikâye çizgisi paylaştığını, Sahra altı Afrika, Avustralya ve Yeni Gine geleneklerinin ise böyle bir çizgi taşımadığını savunur.
The Origins of the World's Mythologies, Tezin ana savı (iddianın kökeni)
Karşı kanıt
Sınıflandırma ölçütü tutarsız uygulanıyor: bir gelenek yazarın öyle demesiyle birinci gruba konuyor, aynı boşluklar öteki grupta farklı yorumlanıyor.
İstisna sayısı şemayı zayıflatacak kadar çok: 'şu grupta bulunmaz' denen motifler öteki grupta bulunabiliyor.
Review of E. J. Michael Witzel, The Origins of the World's Mythologies, İstisnalar (karşı kanıt)
Kullanılan derlemelerin önemli bölümü güncelliğini yitirmiş kaynaklardır.
Ayrım, gruplar arasında bir kültürel hiyerarşi kuruyor ve bu, ırksal önyargı kaygısı doğuruyor.
Destekleyici olarak sunulan diğer alanlardan gelen kanıtların önemli bölümü tartışmalı veya belirsiz; teze ters düşen yorumlar da mevcut - doğrulama yanlılığı işareti.
Açık sorular
- İki aile ayrımı, ölçütler tutarlı uygulandığında ayakta kalır mı?
- Thompson'ın değerlendirmesinin tam metni okunduğunda itirazlar burada yazıldığı gibi mi duruyor?
Kaynaklar
- The Origins of the World's Mythologies
Tezin kendisi. Bu kayıtta iddianın KAYNAĞI olarak kullanılır, doğrulayıcısı olarak değil.
- Review of E. J. Michael Witzel, The Origins of the World's Mythologies
Alan içi eleştirel değerlendirme; yazar University of Southern California'da folklorcu. 5 Aralık 2013, 1535 kelime. ÖNCEKİ SÜRÜMÜN HATASI: bu kaynak yazarsız ve yılsız biçimde, ölü bir adresle (jfr.indiana.edu - DNS'te yok) ve 'peer-reviewed' etiketiyle duruyordu; accessed alanı da erişilmemiş bir adres için doldurulmuştu. Künye tamamlandı, adres yaşayan sürümle değiştirildi, tier kitap değerlendirmesi olduğu için institutional yapıldı.
Bir mitolojik motifin bir gelenekte bulunmaması her zaman kültürel mesafeyi gösterir.Çürütülmüş
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: Boas 1888 künyelendi ve DÖNEM KAYNAĞI olduğu açıkça işaretlendi - kayıt onu doğrudan gözlem gibi kullanıyordu. Boas 1888 bir DÖNEM KAYNAĞIDIR: 19. yüzyıl derleme koşulları ve derleyicinin kendi çerçevesi kayda dahildir; yokluk gözlemi de bu süzgeçten geçmiştir.
Sınıflandırma güveni: yüksek
Kanıt
Dünya ağacı motifi Hint, Çin, İskandinav ve Sibirya geleneklerinde merkezî yer tutar.
The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives, Motif dağılımı (doğrudan)
İnuit yerleşim bölgesinin büyük bölümü ağaç sınırının kuzeyindedir; ağaç yerel çevrede bulunmaz.
Karşı kanıt
Sürüklenmiş odun (driftwood) İnuit maddi kültüründe kullanılıyordu; ağacın tamamen bilinmediği söylenemez.
Kaynaklar
- The Central Eskimo
Dönemin etnografik derlemesi. BİRİNCİL DEĞİL, DÖNEM KAYNAĞIDIR: 19. yüzyıl derleme koşulları ve derleyicinin çerçevesi kayda dahildir.
- The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives
Alanın güncel değerlendirmesi; aktarım, örneklem ve kategori sorunları için dayanak.
'Kızılderili mitolojisi' ve 'Eskimo mitolojisi' karşılaştırmalarda tek bir gelenek olarak ele alınabilir.Çürütülmüş
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: Yer tutucu Tehrani 2023 ile değiştirildi.
Sınıflandırma güveni: yüksek
Kanıt
Amerika kıtalarında birbirinden dil ailesi düzeyinde ayrı yüzlerce yerli gelenek vardır.
The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives, Örneklem birimi sorunu (doğrudan)
İnuit ve Yupik gelenekleri ayrıdır; kendi içlerinde de bölgesel farklar taşır.
The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives, Gruplama sorunu (doğrudan)
Sütunlar tek tek geleneklere bölündüğünde karşılaştırma kutularının çoğu boş ya da 'veri yetersiz' çıkar.
The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives, Veri seyrekliği (doğrudan)
Karşı kanıt
Kayıtlı karşı kanıt yok.
Kaynaklar
- The Cultural Transmission and Evolution of Folk Narratives
Alanın güncel değerlendirmesi; aktarım, örneklem ve kategori sorunları için dayanak.
Bu dosyayı yeniden yayımlayın
İçerik CC BY-SA 4.0 lisanslıdır; atıf ve lisans bağlantısını verin, değişiklikleri belirtin, uyarlamaları aynı lisansla paylaşın. Önerilen atıf:
Kanıt Atlası (turer73). «Gökteki Ayı.» Kanıt Atlası, https://kanitatlasi.com/articles/gokteki-ayi.html · CC BY-SA 4.0.
