İnceleme 21 · Roma IV

Tarih yazımı · sansür sicili · ölçülemeyen maliyet

Mit ve Sicil

Mitoloji tarih midir; mitler gerçek olaylara mı dayanıyor?

İlk yayın: · Güncelleme:

"Kilise insanlık tarihini karanlığa götürdü" cümlesi iki ayrı iddia taşıyor. Biri tarihçilerce terk edildi. Öteki tarihleriyle, adlarıyla, belge numaralarıyla duruyor. Bu yazı ikisini birbirinden ayırıyor.

Terk edildi
"Bin yıllık bir Karanlık Çağ vardı"

Bilimin durduğu, aklın söndüğü bir bin yıl. Tarihçiler bu çerçeveyi kullanmıyor — ve onu üreten 19. yüzyıl eserlerinin kanıtları büyük ölçüde yanlış okunmuş ya da uydurulmuş çıktı.

Sicilde duruyor
"Belirli, tarihlenebilir zararlar verildi"

407 yıl süren bir yasaklı kitaplar listesi. Ev hapsinde ölen bir astronom. Yakılan bir filozof. Kapatılan bir okul. Bunlar için mite ihtiyaç yok.

01 — Kaynak

Mit nereden geldi, kim üretti

"Karanlık Çağ" ve "bilim-din savaşı" anlatılarının belirli yazarları ve belirli tarihleri var. Bu bir halk hafızası değil, tarihlenebilir bir üretim.

14. yüzyıl. Petrarca, kendinden önceki yüzyılları "karanlık" diye niteler. Ama kastettiği bilim değil, Latin edebiyatının gerileyişidir — bir edebiyat zevki yargısı, bir tarih tespiti değil.

1874 ve 1896. İki eser bugün bildiğimiz anlatıyı kurar: John William Draper'ın Din ile Bilim Arasındaki Çatışmanın Tarihi ve Andrew Dickson White'ın Hristiyanlıkta Bilim ile İlahiyatın Savaşının Tarihi. İkisi de bilimin ve dinin doğaları gereği ve sürekli olarak çatıştığını savunur. Bu teze literatürde "çatışma tezi" denir.

20. yüzyıl. Bilim tarihçileri bu iki eserin kanıtlarını tek tek denetler ve sonuç ağırdır: kanıtların önemli bölümü ya yanlış yorumlanmış ya da doğrudan uydurulmuştur. Çatışma tezi bugün bilim tarihi alanında terk edilmiş bir tezdir. Ders kitaplarında ve internette ise hâlâ yaşıyor.

2009. Reddin ne kadar kurumsallaştığının ölçüsü şu: Harvard University Press, alanın önde gelen tarihçilerine yirmi beş ayrı mit yazdırıp tek ciltte topladı — her mite yaklaşık dokuz sayfa. Bu yazının aşağıda çürüttüğü düz dünya miti, o cildin üçüncü başlığıdır. Yani mitler artık tek tek çürütülmüyor; katalogları çıkarılıyor.

Dikkat — bu bir aklama değil: çatışma tezinin çökmesi, somut olayların olmadığı anlamına gelmez. Tez şunu iddia ediyordu: çatışma yapısaldır, süreklidir ve kaçınılmazdır. Çöken kısım bu. Belirli tarihlerde, belirli kurumlarca yapılan belirli şeyler yerinde duruyor — ve bu yazının ikinci yarısı tamamen onlara ayrılmıştır.

02 — Sol hane

Çürütülmüş olanlar

Solda popüler iddia, sağda kayıt. Bunları temizlemek gerekiyor — çünkü asıl davayı zayıflatan şey bunlar.

MitOrtaçağ'da dünyanın düz olduğuna inanılıyordu; Kolomb bunu çürüttü.
Kayıt

Eğitimli Ortaçağ Avrupası'nda dünyanın küre olduğu standart bilgiydi — antikçağdan devralınmıştı ve dönemin ders kitaplarında yer alıyordu. Kolomb ile uzmanlar arasındaki tartışma dünyanın şekli değil, çevresinin uzunluğuydu — ve o tartışmada haklı olan taraf Kolomb değildi.

Düz dünya sahnesi büyük ölçüde 1828'de yayımlanan bir Kolomb biyografisinden gelir; yazarın kendi eklediği kurgusal bir sahnedir. Sonra çatışma tezi tarafından alınıp yaygınlaştırılmıştır.

Bu mit, Harvard derlemesinde ayrı bir bölüm olarak ele alınacak kadar yerleşiktir.

MitKilise insan kadavrası üzerinde çalışmayı yasakladı; anatomi bu yüzden durdu.
Kayıt

Böyle bir yasak yok. Sık gösterilen 1299 tarihli papalık kararı, cesetleri taşımak için kaynatıp parçalama uygulamasıyla ilgiliydi — Haçlı seferlerinde ölenleri memlekete götürme pratiğiyle. Anatomi çalışmasıyla ilgisi yoktu ve sonradan yanlış okundu.

İtalyan üniversitelerinde halka açık kadavra dersleri 14. yüzyıl başından itibaren yapılıyordu; Bologna'da 1315'te yapılan ders bunun bilinen erken örneklerindendir.

MitHypatia bilim için öldürülen bir şehittir.
Kayıt

Cinayet gerçek ve korkunçtur — 415'te İskenderiye'de bir kalabalık tarafından öldürüldü. Ama sebep bilimsel çalışmaları değil, vali ile piskopos arasındaki siyasi çatışmadaki konumuydu. Kaynaklar onu bir tarafın müttefiki olarak gösteriyor.

"Bilim şehidi" çerçevesi 18.-19. yüzyıl polemiğinden ve 20. yüzyıl popüler bilim anlatımından gelir. Olayı hafifletmiyoruz — sebebini düzeltiyoruz.

Mitİskenderiye Kütüphanesi Hristiyanlarca yakıldı.
Kayıt

Tek bir yakım olayı yok. Kütüphane yüzyıllar içinde, kopyalanmayarak tükendi — bunu ayrı bir yazıda tek tek ele almıştık. Yangın anlatıları için birbiriyle çelişen dört ayrı fail önerilir ve hiçbiri kanıtlanamaz.

MitBin yıl boyunca hiç bilim yapılmadı.
Kayıt

13.-14. yüzyıl Paris ve Oxford'unda hareket, ivme ve düşen cisimler üzerine bugün hâlâ okunan çalışmalar yapıldı. Dünyanın günlük dönüşü olasılığı 14. yüzyılda ciddi biçimde tartışıldı.

Daha çarpıcı olan şu: üniversitenin kendisi bir Ortaçağ kilise kurumudur. Bologna 1088, Paris ve Oxford 12. yüzyıl. Bugünkü akademik yapının atası o dönemde kuruldu.

Neden bu temizlik gerekliydi: yukarıdaki beş iddia, gerçek zararların yanına konduğunda hepsini birden şüpheli hâle getiriyor. Bir savunucu düz dünya mitini çürüttüğünde, dinleyici Index'i de aynı torbaya atıyor. Miti bırakmak davayı zayıflatmıyor — güçlendiriyor.

03 — Sağ hane, tek kalem

Index: dört yüz yedi yıl

Sicilin en büyük tek kalemi bir olay değil, bir süre.

407
yıl boyunca yürürlükte kalan resmî yasaklı kitaplar listesi
  1. 1559Index kuruldu
  2. 1616Kopernik "düzeltilene kadar" askıya alındı
  3. 1633Galileo'nun Diyalog'u listeye girdi
  4. 1835İkisi de listeden çıkarıldı — Kopernik için 219, Galileo için 202 yıl sonra
  5. 1966Index kaldırıldı

Index Librorum Prohibitorum 1559'da kuruldu ve 1966'da kaldırıldı. Bu, Galileo'dan Darwin'e, Descartes'tan Sartre'a uzanan bir zaman aralığı — ve yaşayan insanların hafızasında biten bir uygulama.

Kopernik'in Göksel Kürelerin Dönüşü Üzerine'si 1616'da "düzeltilene kadar" askıya alındı; Galileo'nun Diyalog'u 1633'te listeye girdi. İkisi de listeden ancak 1835'te çıktı — yani iki yüzyıldan uzun süre resmî yasaklı kaldılar.

Neden bu kalem en ağırı: tekil bir yargılama bir kişiyi susturur. Bir liste, kurumsallaşmış ve sürekli bir ön eleme mekanizmasıdır — ve etkisi yalnızca yasaklanan kitaplarda değil, yasaklanacağı bilindiği için yazılmayanlardadır. Bu ikinci kısma birazdan geleceğiz; ölçülemez ve tam da bu yüzden önemlidir.

04 — Sağ hane

Tarihi ve adı olanlar

Her kayıt için ne olduğu ve hangi kısmının tartışmalı olduğu ayrı ayrı işaretlendi.

529kısmen tartışmalı
Atina'daki felsefe okulunun kapatılması

I. Justinianus döneminde çıkarılan bir düzenleme paganların ders vermesini yasakladı. Atina'daki Yeni-Platoncu okul kapandı; hocaları Pers sarayına gitti.

Tartışmalı olan: kapanmanın ne kadar tam ve ne kadar kalıcı olduğu. Filozofların bir kısmı birkaç yıl sonra, bir antlaşma maddesiyle korunarak geri döndü. Okulun o tarihte zaten zayıfladığını savunanlar var. Bir kesinti oldu; "antik düşüncenin sonu" ise abartılı bir çerçeve.

1229
1234bölgesel
Halk dilinde Kutsal Kitap yasakları

Toulouse ve Tarragona konsilleri, sıradan insanların halk dilindeki Kutsal Kitap nüshalarına sahip olmasını yasakladı.

Doğru okunması gereken: bunlar bölgesel kararlardı, evrensel bir yasak değil — ve dönemin sapkın hareketlerine karşı alınmış tedbirlerdi. Ama sonuç aynı yöne bakar: metne doğrudan erişim, aracı olmadan yasaklandı.

1478
1542sayılar tartışmalı
Engizisyonlar — tekil değil, çoğul

Tek bir "Engizisyon" yoktur: Ortaçağ engizisyonu, 1478'de kurulan İspanyol Engizisyonu (fiilen bir devlet kurumu, kraliyetin denetiminde) ve 1542'de kurulan Roma Engizisyonu ayrı yapılardır.

Sayılar konusunda dürüstlük: popüler anlatıdaki "milyonlar" rakamı 19. yüzyıl polemiğinin ürünüdür. Yargılama kayıtlarının arşiv üzerinden sayıldığı modern çalışmalar çok daha düşük ölüm sayıları veriyor. Ama düşen sayı mekanizmayı ortadan kaldırmıyor: ihbar, işkence altında itiraf, mal müsaderesi ve sistematik sansür belgelidir — ve asıl etki idam sayısında değil, korkunun yaygınlığındadır.

1600gerekçe tartışmalı
Giordano Bruno yakıldı

Sekiz yıl hapsin ardından Roma'da diri diri yakıldı. Suçlamalar arasında sonsuz evren ve çok sayıda dünya görüşü de vardı.

İki uç da yanlış. "Bilim için yakıldı" doğru değil: suçlamaların ağırlığı teolojikti — Üçleme, İsa'nın tanrılığı, ekmek-şarap öğretisi, büyü. Ama "kozmolojinin hiç ilgisi yoktu" da doğru değil: çokluk-dünyalar görüşü suçlama listesinde yer alıyor. Alanda hâlâ tartışılan bir soru. Kesin olan: bir insan, düşünceleri yüzünden sekiz yıl hapsedilip yakıldı.

1633belgeli
Galileo mahkûm edildi

"Ağır sapkınlık şüphesi" ile mahkûm edildi, görüşünü yeminle reddetmeye zorlandı ve ölümüne kadar (1642) ev hapsinde tutuldu. Diyalog Index'e alındı.

Bu kayıt, sicilin en az tartışmalı kalemidir: yargılama tutanakları elimizdedir — üstelik dağınık hâlde değil, standart bir belge edisyonunda toplu ve çevrilmiş olarak (Finocchiaro, 1989). Kitabın listeden çıkması 1835'i, kurumun yargılamadaki hatayı resmen kabul etmesi 1992'yi buldu — 359 yıl.

1560
1630dönemi yanlış biliniyor
Cadı yargılamaları

Avrupa'daki büyük cadı avı dalgası, popüler sanının aksine Ortaçağ'a ait değildir. Alanın standart monografisi — Brian P. Levack, The Witch-Hunt in Early Modern Europe, 4. baskı, Routledge 2016 — büyük çağı 1450-1750 aralığına yerleştirir; yargılamaların yoğunlaştığı dönem ise y. 1560-1630'dur. Yani Rönesans ve Reform sonrası. Hem Katolik hem Protestan bölgelerde yaşandı.

Ters yöndeki ayrıntı: daha erken dönemde kilise hukuku, gece uçuşu gibi inançları hurafe ve yanılsama sayan bir metni esas alıyordu. Yani sertleşme sonradan geldi. Aynı monografi, Avrupa geneli ve yaklaşık iki yüz yıl için tahmin edilen idam sayısını yaklaşık 45.000 olarak veriyor — asılarak ya da yakılarak. Bu bir tahmindir, sayım değil: kayıtlar eksik, bölgesel farklar çok büyük. Ama mertebe nettir; "milyonlar" rakamı gerçek tahminin iki mertebe üstündedir. "Ortaçağ karanlığı" çerçevesi burada da yanlış dönemi gösteriyor.

05 — Asıl maliyet

Ölçülemeyen: yazılmayan kitaplar

ölçülemez

Sansürün asıl bilançosu yasaklananlarda değil, hiç yazılmayanlardadır

Index'teki başlıkları sayabiliriz. Yargılamaları sayabiliriz. Sayamadığımız şey, yasaklanacağı bilindiği için hiç kaleme alınmayanlar. Bu, tanımı gereği kayıt bırakmayan bir kayıptır — ve tam da bu yüzden bu projede unmeasurable olarak işaretlenir.

Ama mekanizmanın gerçek olduğunu gösteren en az bir belgeli vaka var. Descartes, Galileo'nun mahkûmiyetini duyduğunda tamamlamak üzere olduğu evren kitabını yayımlamaktan vazgeçti ve bunu mektuplarında açıkça yazdı. Eser sağlığında yayımlanmadı.

Bu tek vaka bir sayı vermez. Ne yaptığı şudur: korkunun birinci sınıf bir düşünürü susturabildiğini kanıtlar. Bir kez olduğu belgelenmişse, kaç kez olduğu sorusu artık spekülasyon değil — cevabı olmayan gerçek bir sorudur. Serinin ayrımı burada da geçerli: bilinmiyor ile ölçülemez aynı şey değildir.

06 — Öteki hane

Aynı kurumun öteki sütunu

Bilanço tek yönlü tutulursa bilanço olmaz. Bunlar zararları hafifletmiyor — aynı defterin öteki sayfası.

Aktarım
Kopyalayan eller

Antik metinlerin Batı'da hayatta kalması, büyük ölçüde manastır yazıhanelerinde sürdürülen kopyalama sayesindedir. Serinin tekrar eden dersi burada da geçerli: kalıcı olan, bakılan şeydir.

Kurum
Üniversitenin kendisi

Bologna 1088, Paris ve Oxford 12. yüzyıl. Bugünkü akademik yapının atası bir kilise kurumudur — dereceler, fakülteler, müfredat, özerklik iddiası dahil.

Kişiler
Kilise adamı bilim insanları

Güneş merkezli modeli öneren bir katedral görevlisiydi. Kalıtımın kurallarını bulan bir manastır başrahibiydi. Genişleyen evren fikrini ilk ortaya atanlardan biri bir rahipti.

Ayrım
Bu ne demek, ne demek değil

Bu sütun, sağ hanedeki hiçbir kalemi silmiyor. Gösterdiği şey şu: kurum tek yönlü bir aktör değildi — aynı yapı hem koruyucu hem kısıtlayıcıydı. Basit bir hikâye isteyen her iki taraf da bunu kaçırıyor.

07 — Sonuç

Ne öğrendik

Bu yazının sonucu

Miti bırakmak davayı güçlendiriyor

Yanlış olan: "Bin yıllık bir Karanlık Çağ vardı ve bilim durdu." Bu çerçeve tarihçilerce terk edildi; onu üreten 19. yüzyıl eserlerinin kanıtları denetlendiğinde büyük bölümü yanlış okuma ya da uydurma çıktı. Düz dünya, kadavra yasağı, kütüphane yangını, bilim şehidi Hypatia — hepsi bu fabrikanın ürünü.

Doğru olan: 407 yıllık bir yasaklı kitaplar listesi. Ölümüne kadar ev hapsinde tutulan bir astronom ve 359 yıl süren bir düzeltme. Diri diri yakılan bir filozof. Kapatılan bir okul. Halk dilinde Kutsal Kitap yasakları. İşkence altında alınan itiraflar. Bunlar için hiçbir abartıya ihtiyaç yok — tarihleri var.

Ölçülemeyen: yazılmayan kitaplar. Descartes'ın kendi kitabını çekmesi, mekanizmanın işlediğini kanıtlıyor ama büyüklüğünü vermiyor. Bu proje o boşluğu doldurmuyor, işaretliyor.

Ve asıl mesele bu: gerçek zararları savunmak için mite ihtiyacı olan bir argüman, mit çürütüldüğünde birlikte düşer. Sicili miti taşımaktan kurtarmak, onu tartışılamaz hâle getirir.

08 — Bitmemiş işler

Dürüstçe: bilmediklerimiz

Sansürün toplam maliyeti neydi?

Ölçülemez — bilinmiyor değil, ölçülemez. Yazılmayan kitap kayıt bırakmaz. Descartes vakası mekanizmayı kanıtlar, büyüklüğü vermez.

Bruno tam olarak ne için yakıldı?

Alanda tartışmalı. Suçlamalar ağırlıklı olarak teolojikti ama kozmoloji de listede. "Bilim şehidi" ve "kozmolojinin hiç ilgisi yok" — ikisi de kaynakların ötesine geçiyor.

529'da ne kadar şey gerçekten kapandı?

Kapanma oldu ama ne kadar tam ve kalıcı olduğu tartışmalı. Hocaların bir kısmı geri döndü. Okulun zaten zayıfladığı görüşü var.

Engizisyon ve cadı avı sayıları?

Arşiv temelli modern çalışmalar polemik geleneğinden çok daha düşük sayılar veriyor; aralıklar hâlâ tartışmalı. Bu yazı mertebe veriyor, kesin rakam değil.

Kaynaklar taraflı mı?

Her iki yönde de risk var ve bu yazı ikisini de işaretliyor: çatışma tezi geleneği zararları abartıyor; savunmacı literatür ise "mit çürütüldü" diyerek sicilin tamamını aynı torbaya atmaya eğilimli. Bu yazının yöntemi ikisini ayırmak.

Kanıt dosyası: Mit ve Sicil

Bilim ile dinin doğaları gereği ve sürekli çatıştığı tezi (Draper-White çatışma tezi) bilim tarihi alanında terk edilmiştir.Yerleşik görüş

İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok

İnceleme notu: Hakemli çıpa eklendi (Numbers 2009); tam metin okunmadı. Bu kayıtta derlemenin tam metni okunmamıştır; künye ve kapsam doğrulanmış, tekil deneme argümanları incelenmemiştir.

Sınıflandırma güveni: yüksek

Kanıt

  1. Bilim tarihçilerinin yazdığı 25 denemelik bir Harvard University Press derlemesi, bilim-din çatışması mitlerini tek tek ele alır ve her birine yaklaşık dokuz sayfa ayırır.

    Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion, Derlemenin kapsamı ve yapısı (doğrudan)

  2. Anlatının kurucu metinleri belirlidir: Draper 1874 ve White 1896.

    History of the Conflict between Religion and Science, Eserin kendisi (iddianın kökeni); A History of the Warfare of Science with Theology in Christendom, Eserin kendisi (iddianın kökeni)

  3. Çatışma tezi bugün bilim tarihi alanında terk edilmiş bir tezdir; ders kitaplarında ve internette ise hâlâ yaşamaktadır.

    Conflict thesis, Alanın konumu bölümü (doğrudan)

Karşı kanıt

  1. Tezin reddi, belirli tarihlerde belirli kurumlarca yapılan sansür ve yargılamaları ortadan kaldırmaz - Index, Galileo ve Bruno ayrı kayıtlarda tutulmaktadır.

    Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion, Derlemenin çerçevesi (bağlam)

  2. Savunmacı literatürde ters yönde bir eğilim var: 'mit çürütüldü' diyerek belgelenmiş sicili de aynı torbaya atmak.

    Conflict thesis, Eleştiriler bölümü (bağlam)

Açık sorular

  • Popüler anlatı neden akademik reddiyeye rağmen bu kadar dayanıklı?

Kaynaklar

  1. Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and ReligionNumbers, Ronald L. (ed.) · 2009 · Harvard University Press · xiii+302

    Bilim tarihçilerinin yazdığı 25 denemelik derleme; her mite yaklaşık dokuz sayfa. Isis ve Journal of Ecclesiastical History'de değerlendirildi. Künye doğrulandı, TAM METİN OKUNMADI.

    ↩ Kanıt 1 ↩ Kanıt 2

  2. History of the Conflict between Religion and ScienceDraper, John William · 1874 · D. Appleton

    KANIT DEĞİL - incelenen olgunun kendisi. Çatışma tezinin kurucu metinlerinden.

    ↩ Kanıt 1

  3. A History of the Warfare of Science with Theology in ChristendomWhite, Andrew Dickson · 1896 · D. Appleton

    KANIT DEĞİL - incelenen olgunun kendisi.

    ↩ Kanıt 1

  4. Conflict thesisWikipedia

    Ara kaynak; alanın uzlaşı durumunun özeti.

    ↩ Kanıt 1 ↩ Kanıt 2

Ortaçağ Avrupası'nda eğitimli çevreler dünyanın düz olduğuna inanıyordu.Çürütülmüş

İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok

İnceleme notu: Hakemli çıpa eklendi; ilgili bölüm okunmadı. Derlemenin ilgili bölümü bu kayıtta okunmamıştır; mit numarası ve konusu doğrulanmış, argüman ayrıntısı incelenmemiştir.

Sınıflandırma güveni: yüksek

Kanıt

  1. Harvard University Press derlemesinin üçüncü miti, Ortaçağ Hristiyanlarının dünyanın düz olduğunu öğrettiği iddiasını ele alır ve çürütür.

    Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion, Mit 3 (doğrudan)

  2. Ortaçağ ders metinlerinde küre biçimi standart olarak yer alır; Kolomb'un hesabı Dünya'nın çevresini olduğundan çok küçük gösteriyordu.

    Myth of the flat Earth, Ortaçağ bilgisi bölümü (doğrudan)

  3. Düz dünya sahnesinin bilinen popüler kaynağı 1828 tarihli edebî bir Kolomb biyografisidir.

    Myth of the flat Earth, Mitin kökeni bölümü (doğrudan)

Karşı kanıt

  1. Bazı geç antik yazarlarda düz dünya görüşü savunulmuştur; ancak azınlıkta kalmış ve Ortaçağ eğitim geleneğine hâkim olmamıştır.

    Myth of the flat Earth, İstisnalar bölümü (karşı kanıt)

Kaynaklar

  1. Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and ReligionNumbers, Ronald L. (ed.) · 2009 · Harvard University Press · xiii+302

    Bilim tarihçilerinin yazdığı 25 denemelik derleme; her mite yaklaşık dokuz sayfa. Isis ve Journal of Ecclesiastical History'de değerlendirildi. Künye doğrulandı, TAM METİN OKUNMADI.

    ↩ Kanıt 1

  2. Myth of the flat EarthWikipedia

    Ara kaynak.

    ↩ Kanıt 1 ↩ Kanıt 2 ↩ Kanıt 3

Katolik Kilisesi'nin resmî yasaklı kitaplar listesi Index Librorum Prohibitorum 1559'dan 1966'ya, yani 407 yıl yürürlükte kaldı.Yerleşik görüş

İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok

İnceleme notu: Hakemli çıpa YOK; ara kaynak düzeyinde kalmaya devam ediyor. BU KAYIT İÇİN HAKEMLİ ÇIPA BULUNAMADI. Tarihler ara kaynaktan doğrulanmıştır; sansür tarihi literatürüyle desteklenmelidir.

Sınıflandırma güveni: yüksek

Kanıt

  1. Index 1559'da kuruldu ve 1966'da kaldırıldı: 407 yıl.

    Index Librorum Prohibitorum, Listenin kuruluşu ve kaldırılışı (doğrudan)

  2. Kopernik'in De revolutionibus'u 1616'da 'düzeltilene kadar' askıya alındı; Galileo'nun Diyalog'u 1633'te listeye girdi; ikisi de 1835'te çıktı.

    Index Librorum Prohibitorum, Kayda değer yasaklar bölümü (doğrudan)

Karşı kanıt

  1. Index'in fiilî uygulanabilirliği bölgeden bölgeye ve dönemden döneme büyük farklılık gösterdi; her yerde eşit işleyen bir yasak değildi.

    Index Librorum Prohibitorum, Uygulama bölümü (karşı kanıt)

  2. Yasaklı listede olmak eserin okunmadığı anlamına gelmez; yasaklı kitapların dolaşımı belgelidir.

    Index Librorum Prohibitorum, Etki bölümü (karşı kanıt)

Açık sorular

  • Index'in fiilî etkisini ölçen hakemli çalışma var mı? Bu kayıtta bulunamadı.

Kaynaklar

  1. Index Librorum Prohibitorum1559 · Sacra Congregatio Indicis

    Listenin kendisi. 1559'da kuruldu, 1966'da kaldırıldı.

    ↩ Kanıt 1

  2. Index Librorum ProhibitorumWikipedia

    Ara kaynak. Bu kayıt için hakemli çıpa BULUNAMADI.

    ↩ Kanıt 1 ↩ Kanıt 2 ↩ Kanıt 3

Galileo 1633'te 'ağır sapkınlık şüphesi' ile mahkûm edildi ve ölümüne kadar ev hapsinde tutuldu; kurumsal düzeltme 1992'yi buldu.Yerleşik görüş

İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok

İnceleme notu: Belge edisyonu çıpa olarak bağlandı; tam metin okunmadı. Bu kayıtta belge edisyonunun tam metni okunmamıştır; künye ve kapsam doğrulanmıştır.

Sınıflandırma güveni: yüksek

Kanıt

  1. Yargılamanın belgeleri, California Studies in the History of Science dizisinde standart bir edisyon olarak derlenip çevrilmiştir.

    The Galileo Affair: A Documentary History, Edisyonun kapsamı (doğrudan)

  2. 1633 kararı 'ağır sapkınlık şüphesi' hükmünü içerir; Galileo görüşünü yeminle reddetmeye zorlandı ve 1642'deki ölümüne kadar ev hapsinde kaldı.

    Galileo affair, Yargılama ve karar bölümü (doğrudan)

  3. Diyalog Index'e alındı ve 1835'e kadar listede kaldı; kurumun yargılamadaki hatayı resmen kabulü 1992'dir.

    Galileo affair, Sonrası bölümü (doğrudan)

  4. Galileo miti, bilim tarihçilerinin mit derlemesinde başlık düzeyinde ele alınacak kadar yerleşiktir.

    Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion, Derlemenin başlığı ve kapsamı (bağlam)

Karşı kanıt

  1. Yargılamanın arka planında kişisel ve siyasi etkenler de vardı; salt 'bilim karşıtlığı' okuması olayı basitleştirir.

    Galileo affair, Bağlam bölümü (karşı kanıt)

  2. 1616'daki ilk uyarının içeriği ve Galileo'nun onu ihlal edip etmediği tarihçiler arasında tartışılmıştır.

    The Galileo Affair: A Documentary History, 1616 belgeleri (karşı kanıt)

Kaynaklar

  1. The Galileo Affair: A Documentary HistoryFinocchiaro, Maurice A. (ed. ve çev.) · 1989 · California Studies in the History of Science 5 · xvi+382

    Galileo yargılama belgelerinin standart İngilizce edisyonu. Künye doğrulandı, tam metin okunmadı.

    ↩ Kanıt 1 ↩ Kanıt 2

  2. Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and ReligionNumbers, Ronald L. (ed.) · 2009 · Harvard University Press · xiii+302

    Bilim tarihçilerinin yazdığı 25 denemelik derleme; her mite yaklaşık dokuz sayfa. Isis ve Journal of Ecclesiastical History'de değerlendirildi. Künye doğrulandı, TAM METİN OKUNMADI.

    ↩ Kanıt 1

  3. Galileo affairWikipedia

    Ara kaynak.

    ↩ Kanıt 1 ↩ Kanıt 2 ↩ Kanıt 3

Giordano Bruno 1600'de kozmolojik görüşleri yüzünden yakıldı.Tartışmalı

İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok

İnceleme notu: Numbers derlemesinde Bruno bölümü doğrulanmadı; genel kapsam atfı olarak kullanıldı. Bu kayıtta derlemede Bruno'ya ayrılmış bir bölüm olup olmadığı DOĞRULANMADI; kaynak yalnızca genel kapsam için kullanıldı.

Sınıflandırma güveni: orta

Kanıt

  1. 1592'de tutuklandı, sekiz yıl hapiste tutuldu, 1600'de Campo de' Fiori'de diri diri yakıldı.

    Giordano Bruno, Yargılama ve infaz bölümü (doğrudan)

  2. Suçlamalar arasında sonsuz evren ve çok sayıda dünya görüşü yer alır; ağırlık ise teolojiktir - Üçleme, İsa'nın tanrılığı, ekmek-şarap öğretisi, büyü.

    The Trials of Giordano Bruno (1592-1600), Suçlama listesi (doğrudan)

  3. Bilim-din mitleri literatüründe Bruno vakası, 'bilim şehidi' çerçevesinin sınandığı örneklerden biridir.

    Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion, Derlemenin kapsamı (bağlam)

Karşı kanıt

  1. Yargılamanın TAM TUTANAKLARI KAYIP; elimizde özet ve dolaylı kayıtlar var. Gerekçe tartışmasının çözülememesinin asıl sebebi budur.

    The Trials of Giordano Bruno (1592-1600), Belge durumu (karşı kanıt)

  2. Tarihçiler kozmolojinin karardaki ağırlığı konusunda anlaşamıyor; alanda süren bir tartışmadır.

    Giordano Bruno, Tarihyazımı bölümü (karşı kanıt)

Açık sorular

  • Kozmolojik suçlamaların karardaki ağırlığı neydi? Tam tutanaklar olmadan çözülemiyor.

Kaynaklar

  1. The Trials of Giordano Bruno (1592-1600)Famous Trials (University of Missouri-Kansas City)

    Yargılama belgelerinin derlemesi.

    ↩ Kanıt 1 ↩ Kanıt 2

  2. Giordano BrunoWikipedia

    Ara kaynak.

    ↩ Kanıt 1 ↩ Kanıt 2

  3. Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and ReligionNumbers, Ronald L. (ed.) · 2009 · Harvard University Press · xiii+302

    Bilim tarihçilerinin yazdığı 25 denemelik derleme; her mite yaklaşık dokuz sayfa. Isis ve Journal of Ecclesiastical History'de değerlendirildi. Künye doğrulandı, TAM METİN OKUNMADI.

    ↩ Kanıt 1

529'da Atina'daki Yeni-Platoncu felsefe okulunun kapatılması antik düşüncenin sonunu getirdi.Tartışmalı

İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok

İnceleme notu: Hakemli çıpa YOK. BU KAYIT İÇİN HAKEMLİ GEÇ ANTİKÇAĞ ÇIPASI BULUNAMADI; ara kaynak düzeyinde kalmaktadır.

Sınıflandırma güveni: orta

Kanıt

  1. 529'da çıkarılan düzenleme paganların ders vermesini yasakladı.

    Codex Justinianus 1.11.10 (pagan öğretim yasağı), Düzenleme metni (doğrudan)

  2. Atina'daki okul kapandı; Damaskios ve çevresi Pers sarayına gitti.

    Platonic Academy, 529 ve sonrası bölümü (doğrudan)

Karşı kanıt

  1. Filozofların bir kısmı birkaç yıl sonra, bir antlaşma maddesiyle korunarak geri döndü.

    Platonic Academy, 529 ve sonrası bölümü (karşı kanıt)

  2. Kapatılan kurumun Platon'un Akademisi ile kurumsal sürekliliği yoktur; okulun o tarihte zaten zayıfladığı da savunulur.

    Platonic Academy, Süreklilik tartışması (karşı kanıt)

Açık sorular

  • Kapanma ne kadar tam ve ne kadar kalıcıydı? Kaynaklar yeterli değil.

Kaynaklar

  1. Codex Justinianus 1.11.10 (pagan öğretim yasağı)529 · —

    Düzenlemenin hukuk metni.

    ↩ Kanıt 1

  2. Platonic AcademyWikipedia

    Ara kaynak. Hakemli geç antikçağ çıpası BULUNAMADI.

    ↩ Kanıt 1 ↩ Kanıt 2 ↩ Kanıt 3

Kurumsal sansürün bilim ve düşünce üzerindeki toplam maliyeti hesaplanabilir.Ölçülemez

İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok

İnceleme notu: Birincil vaka güçlü; genel iddia yapısal olarak ölçülemez.

Sınıflandırma güveni: yüksek

Kanıt

  1. Descartes, Galileo'nun 1633 mahkûmiyetini duyduğunda tamamlamak üzere olduğu evren kitabını yayımlamaktan vazgeçti ve bunu mektuplarında açıkça yazdı; eser sağlığında yayımlanmadı.

    Mersenne'e mektuplar — Le Monde'un yayımdan çekilmesi, Mersenne'e mektuplar, 1633 (doğrudan)

  2. Bu tek vaka, korkunun birinci sınıf bir düşünürü susturabildiğini kanıtlar - ama kaç kez olduğunu vermez.

    The World (Descartes), Yayım tarihçesi (çıkarım)

Karşı kanıt

  1. Tek vakadan genelleme yapılamaz; Descartes'ın kararında başka etkenler de olmuş olabilir.

    The World (Descartes), Bağlam (karşı kanıt)

  2. Yasaklı kitapların yine de dolaştığı ve okunduğu belgelidir; sansürün etkinliği her yerde aynı değildi.

    The World (Descartes), Dönem bağlamı (karşı kanıt)

Açık sorular

  • Kaç eser hiç yazılmadı? Yapısal olarak cevaplanamaz - kayıt bırakmayan bir kayıp.

Kaynaklar

  1. Mersenne'e mektuplar — Le Monde'un yayımdan çekilmesiDescartes, René · 1633 · —

    Öz-sansürün belgeli tek birinci sınıf vakası.

    ↩ Kanıt 1

  2. The World (Descartes)Wikipedia

    Ara kaynak.

    ↩ Kanıt 1 ↩ Kanıt 2 ↩ Kanıt 3

Avrupa'daki büyük cadı avı dalgası Ortaçağ'a değil, erken modern döneme aittir.Yerleşik görüş

İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok

İnceleme notu: Hakemli çıpa eklendi (Levack 2016) ve rakam belirsizlikten çıktı: 'on binler' -> ~45.000. Bu kayıtta monografinin tam metni okunmamıştır; künye, kapsam ve tahmin rakamı doğrulanmıştır.

Sınıflandırma güveni: yüksek

Kanıt

  1. Alanın standart monografisi cadı avının büyük çağını 1450-1750 aralığında ele alır; kitapta kronoloji ve coğrafya için ayrı bir bölüm vardır.

    The Witch-Hunt in Early Modern Europe, Kapsam ve 'The chronology and geography of witch-hunting' bölümü (doğrudan)

  2. Avrupa geneli için yaklaşık iki yüz yıllık dönemde tahmin edilen idam sayısı yaklaşık 45.000'dir (asılarak ya da yakılarak).

    The Witch-Hunt in Early Modern Europe, İdam sayısı tahmini (doğrudan)

  3. Yargılamaların yoğunlaştığı dönem yaklaşık 1560-1630'dur; hem Katolik hem Protestan bölgelerde yaşandı.

    Witch trials in the early modern period, Kronoloji bölümü (doğrudan)

  4. Erken Ortaçağ kilise hukukunda gece uçuşu inancı yanılsama sayılıyordu; sertleşme sonradan geldi.

    Witch trials in the early modern period, Erken dönem bölümü (doğrudan)

Karşı kanıt

  1. 45.000 bir TAHMİNDİR, sayım değil; kayıt eksikliği ve bölgesel farklar nedeniyle aralık verilir.

    The Witch-Hunt in Early Modern Europe, İdam sayısı tahmini (karşı kanıt)

  2. Bölgesel farklar çok büyüktür; bazı bölgelerde yargılama neredeyse yokken bazılarında yoğundur.

    Witch trials in the early modern period, Coğrafi dağılım (karşı kanıt)

Açık sorular

  • Bölgesel dağılımın ayrıntılı haritası bu kayıtta çıkarılmadı.

Kaynaklar

  1. The Witch-Hunt in Early Modern EuropeLevack, Brian P. · 2016 · Routledge

    Alanın standart monografisi. Avrupa geneli için ~45.000 idam tahmini verir; kapsam 1450-1750. Künye doğrulandı, tam metin okunmadı.

    ↩ Kanıt 1 ↩ Kanıt 2 ↩ Kanıt 3

  2. Witch trials in the early modern periodWikipedia

    Ara kaynak.

    ↩ Kanıt 1 ↩ Kanıt 2 ↩ Kanıt 3

Bu dosya Mitler ve Ortak Anlatılar merkezinde.

İçerik CC BY-SA 4.0 lisanslıdır; atıf ve lisans bağlantısını verin, değişiklikleri belirtin, uyarlamaları aynı lisansla paylaşın. Önerilen atıf:

Kanıt Atlası (turer73). «Mit ve Sicil.» Kanıt Atlası, https://kanitatlasi.com/articles/mit-ve-sicil.html · CC BY-SA 4.0.

Özet: Mitolojik anlatı ile tarihsel kaydın nerede ayrılıp nerede kesiştiğini yöntemsel olarak inceler. Kapak görseli temsili editoryal illüstrasyondur: https://kanitatlasi.com/assets/editorial-covers/mit-ve-sicil.webp. Görselin yeniden kullanım koşullarını ayrıca doğrulayın.

Yeniden yayımlama kiti →

Haftada bir bülten: bir iddia, onu taşıyan iki kanıt ve dürüstçe açık bırakılan bir soru. Yazıların özeti değil, kanıt okuma alışkanlığı. Yeni yazılar ve güncellemeler için RSS akışını izleyin.

E-posta bülteni hazırlandığında kayıt alanı burada açılacak.