01 — Kronoloji
311, 313 ve 380: farklı düzenlemeler
313 ile 380 arasında 67 yıl vardır. Bu süre, değişmeden kalan tek bir hukuk veya uygulama anlamına gelmez.
Lactantius, bölüm 34, Hristiyanların yeniden Hristiyan olmasına ve kamu düzenini bozmadan toplanmasına izin veren metni aktarır. Bölüm 35, yayımlanmayı 30 Nisan’a yerleştirir. Serbestlik anlatısı yalnız 313’ten başlatılamaz.
Geleneksel adıyla Milano fermanı. Lactantius, bölüm 48, Licinius’un 13 Haziran’da valiye yönelik metni yayımlattığını anlatır. Talimat Hristiyanlara ve başkalarına din seçme serbestliği; Hristiyan cemaatlerine el konulmuş mallarının iadesini öngörür.
Korunmuş bildirge, yirmi kural ve sinodal mektup farklı sorulara cevap verir. Bunlar 27 Yeni Ahit kitabını seçen bir karar içermez.
Eusebios, IV.61–64, hastalık sırasında Nikomedia yakınındaki vaftizi ve ardından ölümü anlatır. Geç vaftiz, önceki yıllarda Hristiyan inancı bulunmadığının tek başına kanıtı değildir.
27 Şubat 380, Codex Theodosianus XVI.1.2, Konstantinopolis halkına hitap eder. Gratianus, Valentinianus ve Theodosius adına Damasus ile İskenderiyeli Petrus’un temsil ettiği Üçleme inancını emreder; uyanlara katolik Hristiyan adını verir, diğerlerini heretik olarak niteler.
XVI.10.10–12, kurbanı, tapınakta tapınmayı ve bazı ev içi kült uygulamalarını hedefler. Yasa çıkması, bütün bölgelerde dinî dönüşümün tamamlandığını göstermez.
Hoşgörü ve ayrıcalık: 313 talimatının din seçimi hükmü, Constantinus’un bütün politikasını ayrıcalıksız yapmaz. Eusebios, X.6–7, ayrı mektuplarda Caecilianus’a para tahsisini ve onun kilisesinin ruhbanına kamu yükümlülüklerinden muafiyeti kaydeder. “380’de devlet dini” özeti de yasanın muhatabını, belirli inanç tanımını ve sonraki uygulamaları tek cümleye sıkıştırır.
02 — İznik
Korunmuş kararlar neyi söylüyor?
İnanç ve kilise kuralları
- İnanç bildirgesi: Oğul’un Baba ile aynı özden olduğu belirtilir; yaratılmış olduğu görüşü mahkûm edilir.
- Yirmi disiplin kuralı: ruhban, yetki, tövbe, komünyon ve dua gibi konular. Burada kanon, kural anlamındadır.
- Sinodal mektup: Arius ve Meletius sorunları; Paskalya’yı aynı zamanda kutlama uzlaşması.
- Bu metinlerin İngilizce edisyonu, bildirgeyi, kuralları ve mektubu ayrı başlıklarla sunar.
27 kitaplık karar yok; bütün konuşmalar elimizde değil
- Korunmuş bu kurallar ve sinodal mektup 27 Yeni Ahit kitabını belirleyen bir liste içermez.
- Jerome’un daha sonraki Judith önsözü, konsilin Judith’i kutsal yazılar arasında saydığını söyler. “Hiçbir kutsal kitap kaydı yok” hükmü bu tanıklığı gözden kaçırır.
- Judith atfı, 27 kitaplık Yeni Ahit oylamasını belgeleyen bir karar değildir; atfın dayandığı erken kayıt açık kalır.
Yakma emri ayrı bir kayıttır: 5. yüzyıl tarihçisi Sokrates, I.9, Constantinus’un Arius’un yazılarını yakmayı emreden mektubunu aktarır. Bu emir, İznik’te bütün kutsal kitapların seçilip dışarıdakilerin yakıldığı anlatısına eşit değildir. Emrin varlığı ile fiilî uygulamanın kapsamı da ayrı sorulardır.
03 — Kanon
367 tarihli listede ne var?
Yeni Ahit’in 27 kitabı ile bütün Kutsal Kitap’ın içeriği aynı soru değildir.
Athanasios’un 39. Paskalya mektubunun korunmuş parçaları, 367 tarihini taşır. 5. paragraf dört İncil, Elçilerin İşleri, yedi genel mektup, İbraniler dahil on dört Pavlus mektubu ve Yuhanna’nın Vahyi’ni sayar: toplam 27 kitap. Bu belge listenin içeriğini gösterir; bütün toplulukların aynı tarihte aynı listeyi benimsediğini göstermez.
Athanasios 3. paragrafta bu kitapları aktarılmış olarak sunar; 6. paragrafta ekleme ve çıkarma yapılmamasını ister. Dolayısıyla dilinde hem geleneği aktarma hem sınır koyma vardır. Süreci yalnız “aşağıdan kullanım → uzlaşı → pasif onay” çizgisine indirgemek bu ikinci yönü siler.
7. paragraf, Didache ve Çoban gibi bazı kitaplara yeni katılanların eğitimi için okuma izni verir, fakat onları kanona dahil etmez. Eusebios’un III.25 sınıflaması ise Yakup, Yahuda ve bazı başka mektupları tartışmalı sayar; Vahiy için farklı görüşleri kaydeder. Listeler ve kullanım biçimleri ayrı karşılaştırılmalıdır.
Bir metnin kaybı nasıl açıklanır? Kanon dışında olmak, kopyalanmamak ve imha edilmek farklı iddialardır. Her metnin akıbeti kendi aktarım izleriyle incelenmelidir. Sokrates’teki Arius emri bütün dışarıda kalan kitapları kapsamaz; başka bir metnin günümüze ulaşması da hiçbir imha yapılmadığını kanıtlamaz.
04 — Demografi
Bir büyüme modeli neyi hesaplar?
Sabit oranla çizilen bir eğri, gerçek nüfusu veya yayılmanın nedenini tek başına ölçmez.
Başlangıç MS 40’ta 1.000 kişi seçilsin. Buradaki değerler N(t) = 1.000 × 1,4(t−40)/10 formülüyle yeniden hesaplandı ve tam sayıya yuvarlandı. Bunlar sayım sonucu değildir. Çubuklar doğrusal ölçekte MS 300 değerine oranlıdır.
Kaynak ve hesap ayrımı: Hopkins’in yeniden basımı, s. 440–442, Stark’ın başlangıç tahminini ve tablosunu aktarır; kendi eğrisinin de varsayımsal olduğunu belirtir. Yukarıdaki tam değerler bu sayfadaki %40 formülünün hesabıdır; Hopkins’in yuvarlanmış Tablo 12.1 değerlerinin aynısı değildir.
Yaklaşık 6,3 milyon bir model çıktısıdır. Başlangıç sayısı veya oran değişirse sonuç da değişir. Bu hesap Constantinus’un etkisini, bir dinin doğruluğunu veya Hristiyanlığın neden yayıldığını belirlemez.
05 — Tanıklık ve politika
Bakım anlatısı ve zulüm belgeleri
Bir mektup davranışı anlatabilir. Davranışın nüfusa etkisi için ayrı veri gerekir.
Eusebios, VII.22.7–10, hastalara bakan Hristiyanları öven mektubu aktarır. Mektup bakım verirken ölenleri de anlatır. Bu, sayısal bir sağkalım karşılaştırması değildir.
Bir topluluğa katılmak, düzenli ibadet etmek ve kendini Hristiyan saymak farklı ölçütler olabilir. Kadın oranı, doğurganlık ve yeni katılımlar, sabit büyüme hesabından çıkarılamaz.
Kendi cemaatini öven bir mektup, bütün Hristiyanların veya diğer toplulukların davranışını temsil eden örneklem değildir. Yerel anlatı, genel demografik etkiyi tek başına doğrulamaz.
Plinius–Traianus yazışması: X.96.3–4 ve 8, inancında ısrar edenlerin infazını ve iki kadın kölenin işkenceyle sorgulanmasını bildirir. X.97.1–2 Hristiyanları aramamayı ve anonim ihbarı reddetmeyi ister; suçlananların cezalandırılmasını da onaylar. Aramama, güvence altında olmak demek değildir.
303 ve 311: Eusebios, VIII.2.4–5, kiliseleri yıkma, kutsal yazıları yakma ve ardından yöneticileri hapsedip kurban vermeye zorlama emirlerini aktarır. Lactantius, bölüm 34, 311’de yeniden toplanmaya izin veren hoşgörü metnini verir. Bunlar farklı politikaların belgeleridir.
Bu örnekler zulmün gerçek zararlarını gösterir; bütün üç yüzyılı kesintisiz tek politika, “çoğunlukla kısa” dönemler veya yalnız iki dalga olarak ölçmez. Toplam kurban sayısı bu metinlerden hesaplanamaz. Zulüm belgeleri, bir inancın kökenine ilişkin iddiayı da tek başına çözmez.
06 — Kurumsal düzen
Konsil kuralları, kentler ve yerel yapılar
Roma örgütlenmesiyle ilişki belirli kurallarda gösterilebilir. Bütün kurumların tek kökeni bu örneklerden çıkarılamaz.
İznik, kurallar 4–6, tayin, eyalet sinodları ve eski yetki geleneklerini düzenler. Bunlar bütün sınırların aynen devralındığı bir harita değildir.
Kalkedon, kural 17, imparatorluk otoritesiyle kurulan yeni kentlerde kilise bölgelerinin siyasi ve belediye düzenini izlemesini ister; mevcut yetki ve uyuşmazlık usulünü de düzenler.
Kalkedon, kural 28, hükümdarlık ve senato statüsünü Yeni Roma’ya kilise ayrıcalıkları tanımanın gerekçesi olarak sunar. Bu, kuralın kendi yetki savunusudur.
Leon Angelo ve Silver, 2024, s. 267–268 ve 298, evden dönüştürülen Hristiyan yapısını inceler. Dönüşüm sonrası kullanımın konut niteliği taşıdığı yorumunu sorgular. Kilise mimarisi tek bir mahkeme planına indirgenemez.
Kural ve uygulama ayrı izlenir: Konsil metni bir düzen öngörür; o düzenin her yerde uygulanmış olduğunu tek başına kanıtlamaz. Dil, hukuk, unvanlar ve kilisenin Batı’daki devamlılığının bütün tarihi bu seçilmiş belgelerle açıklanmış sayılmaz.
07 — Sonuç
Belge ile genellemeyi ayırmak
Altı kaydın seçilmiş kaynak denetimi
Hoşgörü, inanç emri ve kitap listesi ayrı belgelerdir
Kronoloji: 311’deki hoşgörü, 313’te din seçme serbestliği ve mal iadesi, 380’de belirli bir Hristiyan inancının emredilmesi birbirinden ayrılır. Yasa metni, bütün toplumun aynı anda dönüşümünü ölçmez.
İznik: korunmuş yirmi kural ve sinodal mektupta 27 kitaplık Yeni Ahit kararı yoktur. Jerome’un Judith atfı ile Arius yazılarına yönelik yakma emri de gözden çıkarılamaz.
367: Athanasios’un listesi 27 kitabı sayar; aktarım diliyle birlikte ekleme ve çıkarma yasağı koyar. Kanon tarihini yalnız serbest kullanım, metin kaybını yalnız kopyalanmama açıklamaz.
Model, zulüm ve kurumlar: koşullu büyüme hesabı nüfus sayımı değildir. Zulüm belgeleri farklı politikaları; konsil kuralları kent ve eyalet düzeniyle belirli ilişkileri gösterir. Bunlar tek başına toplam kurban sayısını, imparatorun demografik etkisini veya kurumların bütün kökenini açıklamaz.
08 — Bitmemiş işler
Dürüstçe: bilmediklerimiz
Büyüme oranı gerçekten %40 mıydı?
%40 bu tablonun varsayımıdır. Belirtilen girdilerle yaklaşık 6,3 milyon hesaplanır; gerçek büyüme oranı veya gerçek MS 300 nüfusu bu işlemle ölçülmüş olmaz.
Constantinus'un kişisel inancı neydi?
Vaftiz anlatısı ve kiliseye destek mektupları belgelenebilir. Eusebios imparatora dinî bağlılık atfeder; metin aynı zamanda onu öven bir anlatıdır. Geç vaftiz, önceki inancın yokluğunu kanıtlamaz; kişisel bağlılığın değişimi ve siyasi tercihler tek işaretten çıkarılamaz.
Salgın bakımının etkisi ne kadardı?
Dionysios’un aktarılan mektubu hem bakımı hem bakım verirken ölenleri anlatır. Bu metin sağkalım avantajını veya yeni katılımların miktarını ölçmez. Böyle bir sonuç için karşılaştırılabilir bağımsız veriler gerekir.
Zulmün ölçeği neydi?
Plinius infaz ve işkenceyi; Eusebios baskı emirlerini bildirir. Bu seçilmiş belgeler toplam kurban sayısını vermez. Yerel uygulama, dönem ve belgenin seçici anlatımı birlikte incelenmelidir.
Kanon dışında kalan metinlere ne oldu?
Her metin için aktarım zinciri ayrı incelenmelidir. Kanon dışında kalmak, kopyalanmamak veya imha edilmek aynı şey değildir. Arius’a ait eserler için aktarılan yakma emri bütün metinlerin akıbetini açıklamaz; korunmuş bir metin de bütün imha olasılıklarını ortadan kaldırmaz.
Kanıt dosyası: Hristiyanlık ve Roma: Kim Kimi Dönüştürdü
313 tarihli din seçme serbestliği ve mal iadesi metni ile 380 tarihli Cunctos populos’un belirli Hristiyan inancını emretmesi, 67 yıl arayla çıkarılmış ayrı düzenlemelerdir.Yerleşik görüş
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: 313 ilk serbestlik, 380 bütün toplumun ani dönüşümü ve 391–392 tamamlanmış geçiş genellemeleri daraltıldı. 311 belgesi ile 313 valiye talimatın biçimi eklendi. Pharr ve Jones’un okunmamış pasajlarına belirsiz atıflar kaldırıldı. Seçilmiş Latince çevrimiçi yasa metni ve İngilizce antik metin çevirileri okundu; yasaların bütün bölgelerde uygulanması, özgün el yazmaları ve bütün literatür incelenmedi. Bağımsız uzman incelemesi yapılmadı.
Sınıflandırma güveni: yüksek
Kanıt
Lactantius, Licinius’un 13 Haziran’da Nikomedia’da yayımlattığı talimatta Hristiyanlara ve başkalarına din seçme serbestliğini; Hristiyan cemaatlerinin el konulmuş mallarının karşılıksız iadesini aktarır.
27 Şubat 380 tarihli yasa Konstantinopolis halkına hitap eder. Damasus ve İskenderiyeli Petrus’un inancını, Baba–Oğul–Kutsal Ruh için eşit yücelikte tek tanrılığı emreder; uyanları katolik Hristiyan, diğerlerini heretik olarak adlandırır.
391 yasaları kurban ve tapınakta tapınmayı; 392 yasası kurbanın yanında tütsü, ışık ve ev içi kült uygulamalarını da hedefler. Metinler farklı görevlilere yöneltilmiştir; bu düzenlemelerin varlığı uygulamanın her yerde tamamlandığını ölçmez.
Karşı kanıt
Galerius’un daha önceki hoşgörü metni, Hristiyanların yeniden Hristiyan olmasına ve kamu düzenini bozmadan toplanmasına izin verir. Bu nedenle hukuki serbestlik yalnız 313’te başlamış değildir.
Eusebios’un aktardığı ayrı Constantinus mektupları Caecilianus’a para tahsisini ve onun kilisesinin ruhbanına kamu yükümlülüklerinden muafiyeti kaydeder. Din seçme serbestliği metni, imparatorun bütün politikasının ayrıcalıksız olduğu sonucunu vermez.
Eusebios’un anlatısında Constantinus yaşamının sonunda hastayken vaftiz olur; aynı anlatı ona dinî bağlılık atfeder. Geç vaftiz, önceki yıllarda Hristiyan inancının bulunmadığını tek başına kanıtlamaz.
Açık sorular
- Bu düzenlemeler farklı bölgelerde ne ölçüde ve hangi tarihlerde uygulandı? Hukuki emir ile fiilî dinî pratik nasıl karşılaştırılabilir?
Kaynaklar
- De mortibus persecutorum, 34–35 — Galerius’un hoşgörü metni
34. bölümdeki izin ve kamu düzeni koşulu; 35. bölümde 30 Nisan yayımlanma anlatısı okundu. 311 olay yılıdır; okunmuş metin ANF İngilizce çevirisidir, özgün el yazması değildir.
- De mortibus persecutorum, 48 — 313 talimatı
Lactantius’un aktardığı Nikomedia yayımlanma anlatısı, Milano görüşmesi, din seçme serbestliği ve mal iadesi hükümleri okundu. 313 olay yılı; kullanılan metin ANF İngilizce çevirisidir.
- Codex Theodosianus XVI — seçilmiş din yasaları
Latince çevrimiçi metinde XVI.1.2 pr.–1 (27 Şubat 380), XVI.10.10–12 (391–392) okundu. Kodun derlenme yılı 438, tek tek yasaların tarihi değildir. Pharr çevirisi veya özgün el yazması incelenmiş sayılmaz.
- Church History, Book X — A. C. McGiffert çevirisi
X.6.1–4 ve X.7.1–2: Caecilianus’a para tahsisi ve onun kilisesinin ruhbanına kamu yükümlülüklerinden muafiyet. İngilizce NPNF II.1 edisyonu okundu; bütün imparatorlukta aynı anda aynı uygulama varsayılmadı.
- Life of Constantine, Book IV — vaftiz ve ölüm anlatısı
IV.61–64 İngilizce çevirisinde hastalık, Nikomedia yakınında vaftiz ve ölüm anlatısı okundu. İmparatoru öven dinî anlatı, kişinin önceki inancını doğrudan ölçmez.
325 İznik Konsili’nin korunmuş yirmi disiplin kuralı ve sinodal mektubu, 27 kitaplık Yeni Ahit listesini belirleyen bir karar içermez.Yerleşik görüş
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: Hiçbir kayıt yoktur iddiası belirli korunmuş konsil metinlerinin içeriğine daraltıldı. Jerome’un Judith tanıklığı ve Sokrates’teki Arius yazılarını yakma emri karşı sınırlar olarak eklendi. 367’de liste bulunması, önceki bir kararın gereksizliğini kanıtlayan mantık olarak kullanılmadı. Metzger, Kelly ve Ehrman’ın okunmamış pasajlarına atıflar kaldırıldı. Belirtilen çeviriler okundu; tam konsil tutanağı, özgün el yazmaları, imha emrinin bütün uygulaması veya bütün literatür incelenmedi. Bağımsız uzman incelemesi yapılmadı.
Sınıflandırma güveni: yüksek
Kanıt
Korunmuş yirmi kural ruhban, yetki, tövbe, komünyon ve dua gibi konuları düzenler; Yeni Ahit kitap listesi vermez. Buradaki kanon sözcüğü disiplin kuralı anlamındadır.
İnanç bildirgesi Oğul’un Baba ile aynı özden olduğunu belirtir; yaratılmış olduğunu söyleyen görüşü mahkûm eder. Sinodal mektup Arius, Meletius ve Paskalya uzlaşmasını anlatır; 27 kitaplık bir seçme kararı içermez.
Karşı kanıt
Jerome’un Judith önsözü, konsilin bu kitabı kutsal yazılar arasında saydığını söyler. Bu geç tanıklık, İznik ile hiçbir kutsal kitap atfı yoktur genellemesini sınırlar; fakat 27 kitaplık Yeni Ahit seçimini belgeleyen karar değildir.
5. yüzyıl tarihçisi Sokrates, Constantinus’un Arius’a ait eserleri yakmayı ve saklayanları cezalandırmayı emreden bir mektubunu aktarır. Emir kanıtı ile fiilî uygulamanın kapsamı, ayrıca Arius’un yazıları ile bütün kanon dışı kitaplar ayrı tutulmalıdır.
Açık sorular
- Jerome’un Judith ile İznik’i ilişkilendiren geç atfı hangi erken belge veya tartışmaya dayanıyordu?
Kaynaklar
- First Council of Nicaea (A.D. 325) — bildirge, yirmi kural, sinodal mektup
Henry Percival çevirisi, NPNF II.14 (1900). Korunmuş bu metinler okundu; tüm toplantı konuşmalarının eksiksiz tutanağı değildir. 325 konsil yılı, 1900 çeviri edisyonunun yılıdır.
- Prologue to Judith — Kevin P. Edgecomb çevirisi
İznik’ten sonra yazılmış önsözün Judith’i konsile bağlayan paragrafı okundu. 2006 çevrimiçi İngilizce çeviri yılıdır; önsözün antik yazım tarihi değildir. Judith atfı, 27 kitaplık Yeni Ahit oylama listesi içermez.
- Church History, Book I — A. C. Zenos çevirisi
5. yüzyılda yazılmış kilise tarihinin NPNF II.2 (1890) İngilizce çevirisi. I.9’da aktarılan Constantinus emri okundu; bu, İznik’te Yeni Ahit kitaplarının seçilmesini veya bütün emrin fiilî uygulanmasını göstermez.
Athanasios’un 367 tarihli 39. Paskalya mektubunun korunmuş kitap listesi, bugünkü 27 Yeni Ahit kitabını sayar.Yerleşik görüş
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: İddia mektubun 27 kitaplık içeriğine daraltıldı; ilk ve evrensel liste hükmü bu tur doğrulanmış gibi kullanılmadı. Athanasios’un aktarım dili, sınır koyması ve öğretim için başka kitaplara izni birlikte gösterildi. Yalnız kopyalanmama açıklaması ve Nag Hammadi’nin imha yokluğunu kanıtladığı çıkarımı kaldırıldı. Metzger/Ehrman kitapları ve Kuzey Afrika konsil edisyonları bu incelemede okunmadığı için bu kaydın kanıtları arasından çıkarıldı. Seçilmiş İngilizce antik metin çevirileri kontrol edildi; özgün el yazmaları ve bütün kanon tarihi incelenmedi. Bağımsız uzman incelemesi yapılmadı.
Sınıflandırma güveni: yüksek
Kanıt
Mektubun 5. paragrafı dört İncil, Elçilerin İşleri, yedi genel mektup, İbraniler dahil on dört Pavlus mektubu ve Yuhanna’nın Vahyi’ni sayar: toplam 27 kitap.
Athanasios 3. paragrafta kitapları aktarılmış olarak tanımlar; 6. paragrafta ekleme ve çıkarma yapılmamasını ister. Sınır koyan ikinci hüküm, yalnız pasif onay diline indirgenemez.
7. paragraf Didache ve Çoban gibi bazı kitapları yeni katılanlara öğretim için okunabilecekler arasında sayar, fakat kanona dahil etmez. Kanon dışında kalan bütün kitaplar aynı kategoriye konulmaz.
Karşı kanıt
Eusebios farklı bir sınıflama kaydeder: Yakup, Yahuda, ikinci Petrus ve ikinci/üçüncü Yuhanna tartışmalıdır; Vahiy için farklı görüşler aktarılır. Athanasios’un listesi bütün topluluklarda tek anda aynı kabulün oluştuğunu ölçmez.
Sokrates’in Arius eserleri için aktardığı yakma emri, hiçbir metin imha edilmedi genellemesini sınırlar. Bu emir bütün kanon dışı metinlerin akıbetini açıklamaz; korunmuş başka bir metnin varlığı da imha yapılmadığını kanıtlamaz.
Açık sorular
- Farklı cemaatlerin belirli kitapları ne zaman kabul ettiğini gösteren listeler ve kullanım izleri nasıl karşılaştırılabilir?
- Belirli bir kayıp metin için kopyalama eksikliği, fiziki kayıp ve imha ayrı belgelerle nasıl değerlendirilebilir?
Kaynaklar
- From Letter 39 (For 367) — R. Payne-Smith çevirisi
Korunmuş mektup parçalarının 2–7. paragrafları, NPNF II.4 (1892) İngilizce edisyonundan okundu. 367 mektup tarihi; 1892 edisyon yılıdır. Bu tek belgeden bütün kanon tarihinin ilk örneği veya bütün kiliselerin kabulü çıkarılmadı.
- Church History, Book III — A. C. McGiffert çevirisi
III.25.1–7 İngilizce NPNF II.1 (1890) çevirisinden okundu. Eusebios’un kabul edilen, tartışmalı ve reddedilen metinler sınıflaması; her bölgenin tam envanteri veya güncel kilise kanonları değildir.
- Church History, Book I — A. C. Zenos çevirisi
5. yüzyılda yazılmış kilise tarihinin NPNF II.2 (1890) İngilizce çevirisi. I.9’da aktarılan Constantinus emri okundu; bu, İznik’te Yeni Ahit kitaplarının seçilmesini veya bütün emrin fiilî uygulanmasını göstermez.
MS 40’ta 1.000 kişi varsayıldığında, on yılda %40 sabit bileşik artış modeli MS 300 için yaklaşık 6,3 milyon kişi üretir; bu sonuç tarihsel nüfus ölçümü değildir.Yerleşik görüş
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: İddia koşullu aritmetiğe daraltıldı; yüksek güven gerçek tarihsel %40 oranı için değil, belirtilen girdilerle hesap ve ölçüm ayrımı içindir. Modern hareketlerle oran benzerliği, 6 milyonun üst uç olduğu, Constantinus etkisinin tersine çevrildiği ve kadın oranı/doğurganlığının ölçülmüş olduğu hükümleri kaldırıldı. Hopkins’in yeniden basımındaki seçilmiş sayfalar ve Dionysios’un İngilizce mektup aktarımı okundu. Stark ve MacMullen kitapları okunmuş gibi kanıt olarak kullanılmadı. Özgün el yazmaları, bütün demografi literatürü ve bağımsız niceliksel veri denetlenmedi. Bağımsız uzman incelemesi yapılmadı.
Sınıflandırma güveni: yüksek
Kanıt
Projenin koşullu hesabı: N(t)=1.000 × 1,4^((t−40)/10). t=300 için 6.299.831’ye yuvarlanır. Hopkins’in aktardığı başlangıç tahmini ve yaklaşık toplam, bu tür eğrinin tarihsel sayım olmadığını gösterir.
Hopkins, çizdiği tahmini eğriyi Stark 1996, s. 7, Tablo 1.1 ile ilişkilendirir; başlangıç tahmini için s. 5’e atıf yapar.
Karşı kanıt
Hopkins bu yöntemi nüfusu kesin ölçmek veya yayılmayı açıklamak için kullanmadığını belirtir; sabit eğri farklı büyüme yollarının yerine geçen bir varsayımdır.
Dionysios’un mektubu hastalara bakan Hristiyanları över; bakım verirken ölenleri de anlatır. Bu yerel ve dinî tanıklık, bakımın sayısal sağkalım avantajını veya büyüme hızını ölçmez.
Açık sorular
- Farklı yer ve dönemlerde üyelik, katılım ve kendini Hristiyan sayma ölçütleri nasıl karşılaştırılabilir?
- Salgın bakımının ölüm oranı veya yeni katılımlar üzerindeki etkisi hangi bağımsız verilerle sınanabilir?
Kaynaklar
- Christian Number and Its Implications — Cambridge yeniden basımı
İlk yayın: JECS 6 (1998), s. 185–226, DOI 10.1353/earl.1998.0035. Okunan metin Cambridge yeniden basımı, s. 432–487 (DOI 10.1017/CBO9781139093552.014); bu edisyonun sayfalarıyla atıf verilir. s. 432–433, 439–442 ve 453–455 kontrol edildi, Tablo 12.1 görüntüden de karşılaştırıldı. Stark 1996, s. 5–7 atıfları Hopkins üzerinden izlendi; Stark kitabının kendisi okunmadı.
- Church History, Book VII — A. C. McGiffert çevirisi
VII.22.1, 7–10: Eusebios’un aktardığı İskenderiyeli Dionysios mektubunda salgında bakım ve bakım verenlerin ölümü. İngilizce çeviri okundu; anlatı imparatorluk çapında ölüm oranı ölçmez.
Plinius–Traianus yazışmasının Hristiyanları aramama fakat suçlananları cezalandırma usulü, 303’te aktarılan baskı emirleri ve 311 hoşgörü metni farklı politikaları belgeler; aynı kesintisiz zulüm politikasını göstermez.Yerleşik görüş
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: İddia farklı belge ve politikalara daraltıldı. Çoğunlukla kısa süreli iki dalga, bütün ara dönemlerin yerel takdire bağlı olduğu ve zulmün Hristiyanlığın kökenini kanıtladığı çıkarımları kaldırıldı. de Ste. Croix ve Moss’un okunmamış eserleri, ayrıca Moss eleştirisini Moss’un kendi kitabına bağlayan dairesel atıf çıkarıldı. Latince mektuplar ve seçilmiş İngilizce antik metin çevirileri kontrol edildi; bütün zulüm tarihi, özgün el yazmaları, şehitlik metinlerinin tamamı veya kurban sayıları denetlenmedi. Bağımsız uzman incelemesi yapılmadı.
Sınıflandırma güveni: yüksek
Kanıt
Traianus Hristiyanların aranmasını ve anonim ihbarların kullanılmasını reddeder; usulün uygun olduğunu belirtir ve suçlananların cezalandırılmasını, inancı reddedip tanrılara tapınanların bağışlanmasını ister.
Eusebios kilise yıkımı, kutsal yazıların yakılması ve statü kaybını öngören ilk emri; ardından kilise yöneticilerinin hapsedilip kurban vermeye zorlanmasını emreden düzenlemeleri aktarır.
Church History, Book VIII — A. C. McGiffert çevirisi, VIII.2.4–5, ilk ve sonraki emirler (doğrudan)
Galerius’un Lactantius’ta aktarılan metni, Hristiyanların yeniden Hristiyan olmasına ve düzeni bozmadan toplanmasına izin verir. Önceki baskıyı geri alan hükmün varlığı, politikaların değişebildiğini gösterir.
Karşı kanıt
Plinius ısrar edenlerin infazını emrettiğini, Roma vatandaşlarını Roma’ya gönderilmek üzere ayırdığını ve iki kadın köleyi işkenceyle sorguladığını bildirir. Aramama hükmü, suçlananların güvende olduğu anlamına gelmez.
Eusebios yaşanan yıkım ve yakmayı gördüğünü söyler; aynı bölümde tarihine hangi olayları seçtiğini açıklar. Bu anlatı toplam kurban sayısı veya tüm yerel uygulamalar için eksiksiz kayıt değildir.
Açık sorular
- Her dönemde, farklı bölgelerde kaç kişi ve hangi işlemlerle cezalandırıldı? Seçilmiş bu metinler toplam kurban sayısını ölçmez.
- İmparatorluk emri ile yerel uygulama arasındaki fark hangi bağımsız belgelerle izlenebilir?
Kaynaklar
- Plinius, Epistulae X.96 — Traianus’a mektup
Dickinson College Commentaries, Ashley Roman Francese edisyonu: Latince X.96.1–10 ve ilgili dil açıklamaları okundu. Genellikle yaklaşık 112’ye tarihlenen yazışma; bütün imparatorluk için nüfus veya ölüm sayımı değildir.
- Traianus’un Plinius’a cevabı, Epistulae X.97
Dickinson College Commentaries Latince edisyonunda X.97.1–2: usulün onayı, aktif aramama, suçlananları cezalandırma ve anonim ihbarı reddetme hükümleri okundu.
- Church History, Book VIII — A. C. McGiffert çevirisi
VIII.2.1–5: görüldüğü söylenen yıkım/yakma olayları, anlatıcının seçim ilkesi, ilk ve sonraki emirler. İngilizce çeviri okundu; seçici kilise tarihi anlatısı bütün bölgeleri veya toplam kurban sayısını temsil eden sayım değildir.
- De mortibus persecutorum, 34 — Galerius’un hoşgörü metni
34. bölümde Hristiyanların yeniden Hristiyan olmasına ve kamu düzenini bozmadan toplanmasına izin veren metin okundu. Kullanılan metin ANF İngilizce çevirisidir; izin, her yerde hemen uygulanmış sayılmadı.
325 İznik’in 4–6. kuralları kilise yetkisini eyalet düzeyinde düzenler; 451 Kalkedon’un 17. ve 28. kuralları kent örgütlenmesi ile başkent statüsünü kilise düzeniyle ilişkilendirir.Yerleşik görüş
İnceleme: Taslak — henüz editoryal inceleme kaydı yok
İnceleme notu: Geniş miras iddiası okunmuş konsil kurallarına daraltıldı. Vergi ve piskoposluk sınırlarının aynılığı, bütün kiliselerin mahkeme planında olması, Latin dilinin yalnız kilise sayesinde yaşaması, kanon hukukunun tek kökeni, Pontifex maximus aktarımı ve kilisenin kalmasının tek nedeni çıkarıldı. Jones, Krautheimer ve Brown kitapları okunmuş gibi kullanılmadı. Dura-Europos için 2024 makalesinin seçilmiş sayfaları okundu; eski konutun dönüştürülmesi ile dönüşüm sonrası konut olarak kullanılması ayrıldı. Bütün mimarlık literatürü, konsil kurallarının fiilî uygulamaları ve özgün el yazmaları incelenmedi. Bağımsız uzman incelemesi yapılmadı.
Sınıflandırma güveni: yüksek
Kanıt
İznik’in 4. kuralı piskopos tayininde eyalet piskoposlarının katılımı ve metropolit onayını; 5. kural eyalet sinodlarını; 6. kural İskenderiye, Roma ve Antakya dahil eski yetki geleneklerini düzenler.
Kalkedon’un 17. kuralı, imparatorluk otoritesiyle yeni kent kurulduğunda kilise bölgelerinin siyasi ve belediye örgütlenmesini izlemesini ister.
Kalkedon’un 28. kuralı, Yeni Roma’nın hükümdarlık ve senato statüsünü Konstantinopolis’e kilise ayrıcalıkları tanımak için gerekçe gösterir. Bu, kuralın kendi yetki gerekçesidir.
Karşı kanıt
Kalkedon’un 17. kuralı mevcut otuz yıllık yetkiyi korur ve uyuşmazlıkların çözümünü düzenler. Böyle bir norm tek başına bütün sınırların her yerde aynı olduğunu göstermez.
Dura-Europos Hristiyan yapısı evden dönüştürülmüştür. 2024 çalışması, dönüşümden sonraki mekânı hâlâ konut saymayı ve bütün mimariyi evden bazilikaya tek çizgide açıklamayı eleştirir.
Açık sorular
- Konsil kuralları farklı bölgelerde nasıl uygulandı; idari sınırlardan ayrılan kilise bölgeleri nasıl belgelendi?
- Kilise mimarisinin yerel biçimleri ve kullanım değişimleri hangi kazı verileriyle karşılaştırılabilir?
Kaynaklar
- First Council of Nicaea (A.D. 325) — yirmi kural
Henry Percival, NPNF II.14 (1900) İngilizce edisyonunda 4–6. kurallar okundu. Eyalet, metropolit ve eski yetki gelenekleri düzenlenir; bu bir bütün sınırların uygulanma haritası değildir.
- Council of Chalcedon (A.D. 451) — 17. ve 28. kurallar
Henry Percival, NPNF II.14 (1900) İngilizce edisyonunda 17. ve 28. kurallar okundu. 17. kural mevcut otuz yıllık yetkiyi ve yeni kentlerin örgütlenmesini; 28. kural başkent statüsünü yetki gerekçesi olarak sunar. Konsil normu, uygulamanın eksiksiz kaydı değildir.
- Debating the domus ecclesiae at Dura-Europos: the Christian Building in context
Hakemli özgün makalenin tam PDF’sinde s. 264–268 ve 298 seçilerek okundu. Evden dönüştürülen yapının daha sonra konut niteliği taşıdığı kabulü eleştirilir; tek örnek bütün kilise mimarisini açıklamaz. Başlangıç yapısının 232/233 tarihlemesinin sınırı ile 254–256 kapanış aralığı ayrı tutuldu.
Bu dosyayı yeniden yayımlayın
İçerik CC BY-SA 4.0 lisanslıdır; atıf ve lisans bağlantısını verin, değişiklikleri belirtin, uyarlamaları aynı lisansla paylaşın. Önerilen atıf:
Kanıt Atlası (turer73). «Hristiyanlık ve Roma: Kim Kimi Dönüştürdü.» Kanıt Atlası, https://kanitatlasi.com/articles/roma-hristiyanlik.html · CC BY-SA 4.0.
